KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 36.
Jeżeli w programie sterowniczym użyty zostanie element oprogramowania przedstawiony na rysunku z nastawą PT = 2 s, to przy podanym przebiegu sygnału na wejściu EN stan wyjścia Q będzie zgodny z przebiegiem
Ilustracja przedstawia schemat blokowy związany z programowaniem sterowników PLC, co jest istotne w kontekście kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
TOF opóźnia wyłączenie: gdy EN=1, Q włącza się natychmiast. Po spadku EN do 0 wyjście Q pozostaje w stanie 1 jeszcze przez czas PT. Dla PT=2 s i impulsu EN od 1 s do 3 s, Q jest wysokie od 1 s do 5 s (3+2). Temu odpowiada przebieg D.

Pełne wyjaśnienie:

Blok TOF (Timer Off-Delay) realizuje opóźnienie wyłączenia sygnału na wyjściu Q. Oznacza to, że:

  • gdy wejście EN przechodzi na 1, wyjście Q przechodzi na 1 bez zwłoki;
  • gdy wejście EN przechodzi na 0, wyjście Q nie gaśnie od razu, tylko utrzymuje stan 1 przez czas nastawy PT, a dopiero po upływie PT przechodzi na 0.

W podanym przebiegu EN stan wysoki trwa od t=1 s do t=3 s. Zatem w chwili t=1 s Q włącza się natychmiast. Kluczowy moment dla TOF to zbocze opadające EN w t=3 s — od tego momentu liczony jest czas opóźnienia wyłączenia.

Dla nastawy PT = 2 s wyjście Q pozostaje jeszcze w stanie wysokim do chwili t=5 s (czyli 3 s + 2 s). Stąd poprawny wykres Q to taki, w którym impuls jest "wydłużony" o 2 s po opadaniu EN.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • A – odpowiada sytuacji, w której Q kopiuje EN (brak timera), czyli nie ma opóźnienia wyłączenia.
  • B – przypomina działanie timera TON (opóźnione włączenie), a nie TOF; w TOF Q nie czeka z włączeniem.
  • C – pokazuje niewłaściwe umiejscowienie lub długość opóźnienia (np. opóźnienie liczone od narastania albo zły czas), więc nie spełnia reguły "PT po opadaniu".

W praktyce TOF stosuje się m.in. do podtrzymania pracy urządzeń po zaniku sygnału sterującego (dobieg wentylatora, opóźnione zgaszenie światła) oraz do wygładzania krótkich zaników sygnału.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
TOF (off-delay) to blok czasowy, który opóźnia wyłączenie wyjścia. Gdy EN=1, Q włącza się natychmiast. Gdy EN spadnie do 0, Q pozostaje jeszcze przez czas PT w stanie 1 i dopiero potem przechodzi na 0.
W TOF momentem startu odmierzania jest zbocze opadające EN. Po przejściu EN na 0 wyjście Q nie gaśnie od razu, tylko utrzymuje stan wysoki przez zadany czas PT, a następnie wyłącza się.
TOF jest zaprojektowany do opóźniania wyłączenia, a nie włączenia. Dlatego przy EN=1 Q przechodzi na 1 natychmiast. Opóźnienie dotyczy wyłącznie momentu, gdy EN przechodzi na 0.
TON opóźnia włączenie: Q przechodzi na 1 dopiero po PT od EN=1. TOF opóźnia wyłączenie: Q gaśnie dopiero po PT od EN=0. To najczęstsze rozróżnienie na egzaminie.
Najpierw zaznacz moment narastania EN (Q=1 od razu). Potem znajdź moment opadania EN i dolicz PT na osi czasu. Q pozostaje w stanie 1 aż do tej chwili. To "wydłużenie" impulsu po opadaniu.
Pośrednio tak: jeśli EN spadnie na 0, TOF utrzyma Q jeszcze przez PT, więc bardzo krótki zanik EN nie spowoduje natychmiastowego wyłączenia Q. Trzeba jednak pamiętać, że mechanizm bazuje na opóźnieniu wyłączenia, a nie na typowym filtrze.
TOF stosuje się, gdy trzeba zapewnić "dobieg" lub łagodne zakończenie pracy: np. podtrzymanie wentylatora/chłodzenia po wyłączeniu sygnału, opóźnione rozłączenie stycznika, sekwencyjne zatrzymanie napędów w maszynie.
W TOF czas PT odnosi się do opadania EN (przejścia na 0). Od tej chwili Q pozostaje jeszcze przez PT w stanie 1. To klucz do poprawnej interpretacji wykresów czasowych w zadaniach testowych.
Najczęściej: (1) zamiana TOF z TON, (2) założenie, że Q=EN bez timera, (3) liczenie PT od złego momentu (od narastania zamiast od opadania), (4) pominięcie skali czasu na wykresie i błędne odczytanie długości PT.
Ustal dwie reguły: Q włącza się natychmiast po EN=1 oraz Q wyłącza się po PT od EN=0. Następnie na osi czasu zaznacz opadanie EN i dodaj PT. Właściwa odpowiedź zawsze spełnia oba warunki jednocześnie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 54% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "TOF opóźnia wyłączenie: gdy EN=1, Q włącza się natychmiast."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (opis bloków funkcyjnych i timerów, w tym TOF)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z programowania PLC: bloki czasowe TON/TOF/TP
  • Ćwiczenia z czytania diagramów czasowych (timingi) sygnałów binarnych
  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w pracowni (opis bloków czasowych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego