KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 35.
Której z podanych modyfikacji wymaga przedstawiony program, aby pomimo równoczesnego pojawienia się stanu logicznego równego 1 na obu wejściach I0.0 i I0.1, wyjście Q0.0 uaktywniło się po 3 sekundach?
Ilustracja przedstawia schemat logiczny używany w kontekście egzaminu zawodowego dla technika mechatronika, kwalifikacje E18
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy jednoczesnym stanie "1" na wejściach odpowiadających za S i R o wyniku decyduje dominacja przerzutnika SR.
Jeśli dominuje reset, wyjście nie zostanie ustawione mimo upływu 3 s. Zmiana na SR z dominującym setem pozwala, by po czasie z TON wyjście Q0.0 zostało uaktywnione.

Pełne wyjaśnienie:

W układach PLC przerzutnik SR jest elementem "pamiętającym" stan: wejście S ustawia wyjście, a wejście R je resetuje. Kluczowe jest jednak, co dzieje się w sytuacji granicznej, gdy oba wejścia są jednocześnie w stanie 1. Wtedy decyduje tzw. dominacja (priorytet) jednego z wejść.

Jeżeli zastosowano instrukcję SR z dominującym resetem, to przy równoczesnym "1" na torach S i R wynik jest traktowany jak reset. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli timer TON odmierzy 3 sekundy i na torze ustawiania pojawi się "1", to równoległy sygnał resetu "wygra" i wyjście nie przejdzie w stan aktywny.

Dlatego właściwą modyfikacją jest zastąpienie instrukcji SR wersją z dominującym setem. Wówczas przy jednoczesnym S=1 i R=1 przerzutnik przyjmie stan ustawienia, a więc Q0.0 uaktywni się po 3 s (zgodnie z działaniem TON – opóźnione załączenie).

Dlaczego pozostałe propozycje nie rozwiązują problemu?

  • Cewka negująca Q0.0 zmienia tylko polaryzację sygnału na wyjściu (odwraca logikę), ale nie usuwa przyczyny, czyli konfliktu priorytetu w SR podczas S=1 i R=1. Efekt może być wręcz odwrotny od wymaganego.
  • Zamiana miejscami styków podłączonych do wejść S i R zmienia role sygnałów I0.0 i I0.1, ale nadal pozostaje sytuacja jednoczesnego 1 na obu wejściach – konflikt priorytetu nie znika, tylko dotyczy innych torów.
  • Zamiana TON na TP zmienia charakter czasówki: TP generuje impuls o zadanym czasie, a TON realizuje opóźnione załączenie. Samo użycie TP nie gwarantuje wymaganego "załączenia po 3 s" w warunkach jednoczesnego S i R oraz nie rozwiązuje problemu dominacji w SR.

Wskazówka egzaminacyjna: przy pytaniach o jednoczesne sygnały zawsze sprawdź, czy element ma zdefiniowany priorytet (dominację). To często jest główny "haczyk" zadania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dominacja (priorytet) oznacza, co stanie się z wyjściem, gdy S=1 i R=1 jednocześnie. W wersji z dominującym resetem wynik będzie jak przy resecie, a w wersji z dominującym setem wynik będzie jak przy ustawieniu. To rozstrzyga konflikt sygnałów.
Bo w konflikcie "ustaw" i "resetuj" przerzutnik SR musi wybrać jedną reakcję. Jeśli dominuje reset, to nawet gdy tor ustawiania jest aktywny (np. po zadziałaniu timera), reset "wygrywa" i wyjście pozostaje wyłączone.
TON realizuje opóźnione załączenie: gdy wejście timera jest w stanie 1 przez zadany czas (np. 3 s), na jego wyjściu pojawia się 1. Jeżeli sygnał wejściowy zniknie wcześniej, odliczanie zwykle jest przerywane i wyjście nie osiąga stanu 1.
TP wytwarza impuls czasowy o określonej długości po zboczu aktywującym, a nie "załącza po czasie" jak TON. Ma sens, gdy potrzebujesz krótkiego impulsu (np. start cyklu), a nie opóźnionego włączenia podtrzymanego sygnału.
Zwykle nie, jeśli problemem jest sytuacja jednoczesnego pojawienia się "1" na obu sygnałach. Zamiana tylko zmienia, które wejście jest sterowane danym czujnikiem/przyciskiem, ale konflikt S=1 i R=1 nadal występuje i dalej decyduje dominacja.
Najczęściej do funkcji start/stop z podtrzymaniem (pamiętanie stanu pracy), blokad i zezwoleń, pamięci alarmów oraz zatrzasków bezpieczeństwa. Dzięki temu układ nie zależy wyłącznie od chwilowego sygnału wejściowego.
Cewka zwykła ustawia wyjście tylko na podstawie bieżącej logiki w danym cyklu programu. SR wprowadza pamięć: po ustawieniu wyjście pozostaje aktywne, aż do resetu. Gdy w treści jest mowa o podtrzymaniu lub konflikcie set/reset, zwykle chodzi o SR.
Bo odwrócenie wyjścia wydaje się "szybką" naprawą, jednak zmienia znaczenie sygnału Q0.0 (0 staje się 1 i odwrotnie). Nie usuwa to konfliktu priorytetu w SR i często powoduje, że układ działa odwrotnie niż wymagane w zadaniu.
Najprościej zrobić analizę przypadków: wypisać stany S/R i dopisać regułę priorytetu. Jeśli SR ma dominujący reset, to dla S=1 i R=1 wyjście przyjmie 0. Jeśli dominuje set, to dla S=1 i R=1 wyjście przyjmie 1.
Typowe błędy to: mylenie TON z TP, ignorowanie warunku jednoczesności sygnałów, traktowanie SR jak zwykłej cewki oraz brak uwzględnienia priorytetu set/reset. Warto zawsze wskazać, co dzieje się w stanie granicznym S=1 i R=1.
info

Około 63% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Przy jednoczesnym stanie "1" na wejściach odpowiadających za S i R o wyniku decyduje dominacja przerzutnika SR.Jeśli dominuje reset, wyjście nie zostanie ustawione mimo upływu 3 s."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw programowania PLC (LAD/FBD) w zakresie przerzutników i timerów
  • Ćwiczenia laboratoryjne: budowa układu start/stop na SR z różnymi priorytetami
  • Zadania treningowe z analizą przypadków S=1 i R=1 oraz wpływu na wyjście

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego