KWALIFIKACJA CHM6 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 15.
Klasyfikację wybranych stali według ich składu chemicznego zestawiono w tabeli.
Analiza badanej próbki wykazała zawartość C = 0,21 %, Mn = 1,3 %, Si = 0,20 %, S = 0,035 %, P = 0,040 %.
Którą stal poddano badaniu?
Ilustracja przedstawia tabelę klasyfikacji stali według ich składu chemicznego, co jest istotne w kontekście egzaminu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby wskazać badaną stal, trzeba porównać podane zawartości C, Mn, Si oraz dopuszczalne poziomy S i P z wartościami w tabeli klasyfikacyjnej.
Poprawna jest odpowiedź "St03", bo jako jedyna pozycja w zestawieniu odpowiada jednocześnie wszystkim podanym składnikom (nie tylko C, ale też Mn/Si oraz limitom S i P).

Pełne wyjaśnienie:

W tym typie zadania nie wystarcza sprawdzenie jednego pierwiastka (najczęściej węgla). Stal identyfikuje się przez jednoczesne dopasowanie całego profilu składu do danych w tabeli: zawartości C, Mn, Si oraz ograniczeń dla S i P.

Poprawna odpowiedź "St03" wynika z tego, że w zestawieniu to właśnie ten gatunek/oznaczenie spełnia naraz wszystkie warunki podane w analizie próbki. W praktyce należy postępować tak:

  • Najpierw wyszukać w tabeli wiersze, w których zawartość C odpowiada podanej wartości (często jest to kryterium wstępnego zawężenia).
  • Następnie sprawdzić, czy w tych samych wierszach zgadzają się Mn i Si (mogą być podawane jako wartości nominalne albo zakresy).
  • Na końcu zweryfikować, czy S i P nie przekraczają limitów dla danego oznaczenia – te pierwiastki często rozstrzygają, gdy kilka stali ma podobne C.

Odpowiedzi rozpraszające ("St3S", "St4W", "MSt5") są niepoprawne, ponieważ w tabeli co najmniej jeden z parametrów (C, Mn, Si albo dopuszczalny poziom S/P) nie zgadza się z wynikiem analizy próbki. Typowy błąd polega na wybraniu pozycji na podstawie samej zawartości węgla lub podobieństwa nazwy, bez sprawdzenia pozostałych ograniczeń.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze porównuj wszystkie pierwiastki wymienione w treści. Jeśli tabela podaje zakresy, upewnij się, że wartość z analizy mieści się w całości w wymaganiach (szczególnie przy wartościach granicznych dla S i P).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To udział masowy pierwiastków w stopie (np. C, Mn, Si) podany w % masy materiału. Wynik 0,21% C oznacza, że w 100 g stali jest ok. 0,21 g węgla. Takie dane porównuje się potem z tabelą gatunków lub specyfikacją materiału.
Najpierw zawęź wybór po zawartości węgla, a potem sprawdź pozostałe pierwiastki (Mn, Si) oraz limity zanieczyszczeń (S, P). Gatunek jest zgodny tylko wtedy, gdy wszystkie parametry pasują do danego wiersza (wartości lub zakresu).
Bo różne stale mogą mieć podobne C, ale różnią się manganem, krzemem lub dopuszczalnymi poziomami siarki i fosforu. W praktyce to właśnie Mn/Si oraz limity S/P często rozstrzygają o zgodności materiału z gatunkiem, zwłaszcza gdy wartości są blisko siebie.
Mn (mangan) i Si (krzem) są typowymi składnikami wpływającymi na własności stali i przebieg procesów wytwarzania. W tabelach składu mogą występować jako wartości nominalne lub zakresy. Ich zgodność z tabelą jest konieczna do poprawnej identyfikacji gatunku.
S (siarka) i P (fosfor) są zwykle traktowane jako domieszki/zanieczyszczenia, dla których w tabelach podaje się maksymalne dopuszczalne wartości. W zadaniach egzaminacyjnych pomagają odróżnić bardzo podobne stale. Przekroczenie limitu S lub P eliminuje dany gatunek.
Najczęstsze to: pominięcie jednego pierwiastka, sprawdzanie tylko C, błędny odczyt separatora dziesiętnego oraz nieuwzględnienie tego, że tabela może podawać zakres (a nie jedną liczbę). Często też ignoruje się S i P, mimo że mają wartości graniczne.
Zwykle nie. To zadanie polega głównie na analizie danych i porównaniu liczb z tabelą. Obliczenia mogą pojawić się tylko pomocniczo (np. gdy trzeba przeliczyć jednostki), ale w typowej wersji wystarczy poprawnie odczytać wartości i sprawdzić zgodność z wierszem tabeli.
W kontroli jakości dostaw, przy odbiorze materiału, w analizie niezgodności oraz przy doborze materiału do procesu (np. spawania lub obróbki cieplnej). Wyniki analizy porównuje się wtedy z wymaganiami specyfikacji, aby potwierdzić gatunek i uniknąć użycia niewłaściwego materiału.
Oznacza to, że nie jest to pełny wykaz wszystkich stali, tylko ograniczony zestaw kilku pozycji do porównania w zadaniu. Trzeba więc dopasować próbkę do jednej z pokazanych opcji, a nie szukać gatunku spoza zestawu. Kluczowa jest dokładna zgodność z wierszem tabeli.
Ćwicz pracę z tabelami: wyszukiwanie wiersza po C, kontrolę Mn/Si oraz sprawdzanie limitów S i P. Trenuj też uważne czytanie liczb (przecinki dziesiętne) i rozumienie, że zgodność oznacza spełnienie wszystkich warunków jednocześnie. Pomaga rozwiązywanie arkuszy z podobnymi tabelami.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 48% zdających egzamin. trudne

Materiały:

  • Podręczniki z materiałoznawstwa/metaloznawstwa dla szkół technicznych (działy: stale, skład i własności)
  • Materiały dydaktyczne z analizy chemicznej i kontroli jakości w przemyśle
  • Tabele/kompendia oznaczeń i składów stali używane w zadaniach egzaminacyjnych (jeśli zapewnione przez ośrodek)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego