KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 12.
Koło pasowe osadzono na wale o średnicy d = 50 mm za pomocą wpustu. Zgodnie z danymi w tabeli, wymiary b x h x l dobranego wpustu wynoszą
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi wymiarów wpustu stosowanego do osadzania koła pasowego na wale o
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla wału o średnicy d = 50 mm wymiary wpustu dobiera się z tabel doboru (b×h zależne od średnicy wału, a długość l zgodna z danymi tabelarycznymi dla przyjętego rozwiązania). Z podanych opcji tylko "14 x 9 x 60 mm" spełnia komplet wymagań tabeli dla d = 50 mm; pozostałe mają niewłaściwe b×h lub długość.

Pełne wyjaśnienie:

W połączeniu wpustowym moment obrotowy jest przenoszony przez wpust współpracujący z rowkiem w wale i rowkiem w piaście (np. koła pasowego). Dlatego kluczowe jest dobranie przekroju poprzecznego wpustu (wymiary b×h) do średnicy wału d, a następnie dobranie długości l zgodnie z danymi tabelarycznymi (lub z warunków konstrukcyjnych, jeśli tabela podaje zakresy).

Dla średnicy d = 50 mm tabela doboru wskazuje konkretny typowy przekrój wpustu. Poprawna odpowiedź "14 x 9 x 60 mm" oznacza, że:

  • wymiary 14 i 9 odpowiadają wymaganym wymiarom b i h dla tej średnicy wału,
  • długość 60 odpowiada wartości przewidzianej w tabeli dla dobranego wpustu (lub jest standardową długością wynikającą z doboru z szeregu).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "14 x 9 x 30 mm" zachowuje właściwy przekrój b×h, ale długość l nie zgadza się z wartością wskazaną w tabeli dla tego doboru. Zbyt krótki wpust może prowadzić do nadmiernych nacisków jednostkowych, szybszego zużycia rowków i ryzyka ścięcia wpustu.
  • "12 x 8 x 60 mm" ma poprawną długość, ale nieprawidłowy przekrój dla d = 50 mm. Błędne b×h oznacza inny standard rowka w wale i piaście, co w praktyce uniemożliwia montaż bez przeróbek albo prowadzi do luzów.
  • "16 x 8 x 60 mm" miesza wymiary z innych zakresów lub typów. Niezgodność b×h z tabelą powoduje, że nie odpowiada rowkom przewidzianym dla wału 50 mm, a przez to nie spełnia wymagań montażowych i wytrzymałościowych.

Wskazówka egzaminacyjna: przy takich zadaniach najpierw dopasuj średnicę wału do zakresu w tabeli i wybierz b×h. Dopiero potem sprawdzaj l — to częsty punkt pomyłek, bo odpowiedzi zwykle różnią się tylko jednym wymiarem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wpust to element łączący wał z piastą (np. kołem pasowym), który przenosi moment obrotowy przez współpracę z rowkami. Dzięki niemu element na wale nie obraca się względem wału, a połączenie można rozłączyć podczas demontażu i serwisu.
Wymiary b i h dobiera się z tabel doboru: dla danego zakresu średnic wału przypisany jest standardowy przekrój wpustu. Najpierw ustala się średnicę wału, a dopiero potem wybiera odpowiadające jej b×h, aby pasowały też rowki w wale i piaście.
Długość l wpływa na powierzchnię współpracy i rozkład obciążeń. Zbyt krótki wpust może powodować większe naciski, wybicie rowka i ryzyko ścięcia. Zbyt długi może kolidować z konstrukcją piasty lub osłabiać elementy przez niepotrzebnie długi rowek.
Najczęstsze pomyłki to: wybranie b×h z sąsiedniego zakresu średnic, pomylenie kolejności b i h, nieuwzględnienie długości l oraz wybór długości "na oko" zamiast zgodnie z tabelą. Warto zawsze sprawdzić wszystkie trzy wymiary, nie tylko przekrój.
W typowym połączeniu wpustowym moment przenoszony jest głównie przez naciski boczne pomiędzy wpustem a rowkami (kształtowo), a nie przez samo tarcie na powierzchniach walcowych. Dlatego ważna jest geometria rowków i właściwy dobór przekroju wpustu.
Inne rozwiązania wybiera się m.in. przy bardzo dużych momentach, konieczności braku luzów, wymaganiu wysokiej dokładności lub częstym demontażu. W praktyce spotyka się np. wielowypusty, połączenia wciskowe, stożkowe lub zaciskowe. Wybór zależy od obciążeń i wymagań montażowych.
Trzeba porównać wymiary wpustu z wymaganymi wymiarami rowków (szerokość i głębokość) przewidzianymi dla danego standardu. Jeśli b×h jest dobrane z właściwej tabeli dla średnicy wału, to rowki powinny być wykonane pod ten sam przekrój. Dodatkowo kontroluje się długość i osadzenie.
To typowy sposób budowania dystraktorów w zadaniach egzaminacyjnych: niewielkie różnice symulują realne pomyłki przy doborze z tabel (sąsiedni zakres średnic, inny typ wpustu, błędna długość). Na egzaminie trzeba uważnie sprawdzić każdy wymiar, a nie tylko "podobieństwo".
W praktyce używa się m.in. suwmiarki do kontroli szerokości, mikrometru do średnicy wału, a także sprawdzianów lub płytek do weryfikacji rowka. Ważne jest też sprawdzenie braku zadziorów i poprawnego osadzenia, bo nawet dobry wymiarowo wpust może źle pracować przy złym montażu.
Ćwicz szybkie korzystanie z tabel: najpierw wybór zakresu średnicy wału, potem odczyt b×h, a na końcu długości l. Rozwiązuj zestawy z podobnymi odpowiedziami, aby wyrobić nawyk kontroli wszystkich liczb. Dobrze też powtórzyć nazwy elementów: wał, piasta, rowek, wpust.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 42% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że dla wału o średnicy d = 50 mm wymiary wpustu dobiera się z tabel doboru (b×h zależne od średnicy wału, a długość l zgodna z danymi tabelarycznymi dla przyjętego rozwiązania).

Źródła:

  • Szczegółowe informacje wymagają materiałów specjalistycznych: właściwej tabeli/normy, do której odnosi się zadanie (nie została podana w treści)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z konstrukcji maszyn: połączenia wpustowe i wielowypustowe
  • Instrukcje montażowe producentów przekładni/napędów pasowych (część o montażu na wale)
  • Zestawienia elementów znormalizowanych stosowanych w mechanice (wpusty, rowki, pasowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego