KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 28.
Kondensator stosowany w silnikach jednofazowych przeznaczony jest do
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kondensator w typowym silniku jednofazowym służy do wytworzenia przesunięcia fazowego w uzwojeniu pomocniczym.
Dzięki temu powstaje wirujące (lub "quasi-wirujące") pole magnetyczne i pojawia się odpowiedni moment na starcie, czyli moment rozruchowy. Pozostałe odpowiedzi opisują funkcje realizowane innymi układami.

Pełne wyjaśnienie:

W silniku indukcyjnym jednofazowym samo zasilenie jednego uzwojenia prądem przemiennym nie zapewnia warunków do uzyskania odpowiedniego momentu rozruchowego. Dlatego stosuje się uzwojenie pomocnicze oraz element, który wprowadzi różnicę faz prądów w obu uzwojeniach.

Taką rolę pełni kondensator: powoduje przesunięcie fazowe prądu w obwodzie uzwojenia pomocniczego względem uzwojenia głównego. W efekcie w szczelinie powietrznej silnika powstaje pole magnetyczne umożliwiające uzyskanie momentu na starcie, co w praktyce opisuje się jako "wytworzenie momentu rozruchowego silnika".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • "zmiany wartości napięcia w układzie" – kondensator w takim zastosowaniu nie jest transformatorem ani regulatorem napięcia. Może wpływać na rozpływ prądów i fazę, ale nie jest elementem przeznaczonym do stabilnej zmiany poziomu napięcia zasilania silnika.
  • "zmiany prędkości obrotowej silnika" – prędkość silnika indukcyjnego zależy głównie od częstotliwości zasilania i poślizgu. Zmiana prędkości w praktyce realizowana jest np. falownikiem lub innymi układami sterowania, a nie samym kondensatorem rozruchowym/pracy jako "regulatorem prędkości".
  • "zmniejszenia prędkości obrotowej lub zatrzymania silnika" – zatrzymanie/hamowanie to osobne zagadnienie (hamowanie elektryczne, mechaniczne). Kondensator w układzie jednofazowym jest elementem pomocniczym do rozruchu/pracy uzwojenia pomocniczego, a nie elementem przeznaczonym do celowego spowalniania lub zatrzymywania.

W praktyce serwisowej warto pamiętać, że spotyka się różne rozwiązania (kondensator rozruchowy, kondensator pracy), ale wspólną ideą jest uzyskanie przesunięcia fazowego, a przez to poprawa warunków wytworzenia momentu, szczególnie przy starcie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kondensator w silniku jednofazowym wytwarza przesunięcie fazowe prądu w uzwojeniu pomocniczym względem uzwojenia głównego. Dzięki temu silnik uzyskuje warunki do powstania momentu, szczególnie przy rozruchu, i może ruszyć pod obciążeniem.
Bez kondensatora prądy w uzwojeniach nie mają odpowiedniej różnicy faz, więc pole magnetyczne nie tworzy warunków do wytworzenia skutecznego momentu startowego. Skutkiem bywa buczenie, nagrzewanie i brak rozruchu, zwłaszcza pod obciążeniem.
Typowe objawy to: trudny rozruch, wolne "rozpędzanie się", buczenie przy starcie, częste wyzwalanie zabezpieczeń oraz spadek momentu. Czasem silnik rusza dopiero po ręcznym rozpędzeniu, co sugeruje problem w obwodzie uzwojenia pomocniczego.
Kondensator rozruchowy zwykle pracuje krótko (tylko przy starcie) i jest częścią układu załączanego np. wyłącznikiem odśrodkowym lub przekaźnikiem. Kondensator pracy może pozostawać w obwodzie podczas normalnej pracy silnika, stabilizując warunki zasilania uzwojenia pomocniczego.
Nie w sensie "regulacji napięcia" jak transformator lub stabilizator. Kondensator wpływa głównie na przesunięcie fazowe i prąd w gałęzi uzwojenia pomocniczego. Napięcie sieci pozostaje takie samo; zmienia się sposób zasilenia uzwojeń i warunki wytworzenia momentu.
Nie jest elementem przeznaczonym do regulacji prędkości. Prędkość silnika indukcyjnego zależy przede wszystkim od częstotliwości zasilania i poślizgu. Do sterowania prędkością stosuje się typowo układy elektroniczne (np. falowniki) albo inne metody, zależnie od typu silnika.
Pojemność dobiera się zgodnie z danymi producenta silnika lub dokumentacją urządzenia, bo zależy od konstrukcji uzwojeń i wymaganego momentu. W praktyce serwisowej najbezpieczniej jest odczytać wartość z tabliczki/obudowy kondensatora lub schematu i wymienić na taką samą.
Wyłącznik odśrodkowy spotyka się tam, gdzie uzwojenie rozruchowe i/lub kondensator rozruchowy mają pracować tylko przy starcie. Po osiągnięciu odpowiednich obrotów wyłącznik rozłącza obwód rozruchowy, aby ograniczyć straty i nagrzewanie elementów.
Najprościej użyć multimetru z funkcją pomiaru pojemności i porównać wynik z wartością znamionową kondensatora (z dopuszczalną tolerancją). Przed pomiarem trzeba bezpiecznie odłączyć zasilanie i rozładować kondensator. Uszkodzenia mogą też objawiać się wyciekiem lub spuchnięciem obudowy.
Częstym błędem jest mylenie funkcji kondensatora z funkcjami układów regulacji napięcia lub prędkości. Uczniowie też upraszczają temat i pomijają fakt, że sens techniczny działania kondensatora to przesunięcie fazowe, a "moment rozruchowy" jest skutkiem tego przesunięcia.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 58% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pozostałe odpowiedzi opisują funkcje realizowane innymi układami.

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Silnik jednofazowy" – opis uzwojenia pomocniczego i kondensatora, https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_jednofazowy (dostęp: 2026-02-28)
  • All About Circuits, "Capacitor-Start Motors" – zasada przesunięcia fazowego i momentu rozruchowego, https://www.allaboutcircuits.com/textbook/alternating-current/chpt-13/capacitor-start-motors/ (accessed 2026-02-28)
  • Wikipedia (EN), "Single-phase induction motor" – rola kondensatora w tworzeniu przesunięcia fazowego, https://en.wikipedia.org/wiki/Single-phase_induction_motor (accessed 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręcznik/opracowanie z działu: maszyny elektryczne – silniki indukcyjne jednofazowe
  • Materiały producentów silników: karty katalogowe opisujące kondensator rozruchowy i pracy
  • Notatki ze schematów połączeń uzwojenia głównego i pomocniczego w silniku jednofazowym

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego