Kontrola prawidłowości osadzenia koła zębatego na wale ma odpowiedzieć na pytanie, czy koło po zamontowaniu obraca się poprawnie względem osi wału oraz czy jego powierzchnie odniesienia są ustawione właściwie. Dlatego mierzy się bicie koła zębatego, a nie bicie wału.
Bicie promieniowe koła zębatego (radialne) ocenia, czy w trakcie obrotu odchyłka w kierunku promienia zmienia się cyklicznie. Nadmierne bicie promieniowe wskazuje m.in. na niesymetryczne osadzenie, zabrudzenie na powierzchniach pasowania, uszkodzenie otworu piasty albo niewspółosiowość po montażu. Skutkiem mogą być drgania, hałas oraz nierównomierna praca zazębienia.
Bicie osiowe koła zębatego (czołowe) sprawdza, czy płaszczyzna czoła koła nie ma "wachlowania" na boki podczas obrotu. Zbyt duże bicie osiowe często wynika z przekoszenia koła podczas osadzania, niedokładnego przylegania do oporu/ramienia, zadziorów lub zanieczyszczeń na przylgni. Może powodować dodatkowe obciążenia łożysk oraz problemy z ustawieniem luzu i osiowania przekładni.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- Warianty zawierające pomiar bicia wału nie spełniają celu kontroli osadzenia koła: wał może mieć prawidłową geometrię, a koło nadal może być osadzone krzywo (np. na zabrudzonej przylgni) albo z mimośrodem względem osi.
- Wariant "osiowego wału i osiowego koła zębatego" pomija kontrolę promieniową koła, która jest kluczowa dla oceny współśrodkowości po montażu.
- Wariant "osiowego i promieniowego wału" bada cechy wału, ale nie potwierdza, czy koło po zamocowaniu ma akceptowalne bicie.
- Wariant "promieniowego wału i osiowego koła zębatego" miesza obiekty pomiaru; do oceny osadzenia koła potrzebne są oba rodzaje bicia mierzone na kole.
W praktyce warsztatowej do takich pomiarów często wykorzystuje się czujnik zegarowy i odpowiednie bazowanie (np. na pryzmach lub w kłach), aby wiarygodnie ocenić odchyłki podczas obrotu zespołu.
