KWALIFIKACJA ELE10 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 8.
Korzystając z danych zamieszczonych w tabeli, wskaż kolektor słoneczny o najwyższej sprawności optycznej.
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi parametrów czterech kolektorów słonecznych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sprawność optyczna kolektora (η₀) wynika z iloczynu transmisyjności pokrywy (τ) i absorpcyjności absorbera (α). Należy więc dla każdego kolektora obliczyć τ×α i porównać wyniki. Emisyjność nie jest składnikiem η₀, bo opisuje straty cieplne, a nie "wchwyt" promieniowania.

Pełne wyjaśnienie:

Sprawność optyczna kolektora słonecznego η₀ opisuje, jaka część promieniowania docierającego do kolektora może zostać zamieniona na użyteczne ciepło przy założeniu braku strat cieplnych. W praktyce jest to "punkt startowy" do dalszych rozważań o sprawności całkowitej, gdy kolektor pracuje z różnicą temperatur.

W tym zadaniu kluczowa jest definicja:

η₀ = τ × α, gdzie:
τ – transmisyjność pokrywy przezroczystej (ile promieniowania przechodzi przez szybę/pokrywę),
α – absorpcyjność absorbera (ile promieniowania zostaje pochłonięte przez absorber).

Dlatego, aby wskazać kolektor o najwyższej sprawności optycznej, trzeba dla każdego wariantu wykonać proste mnożenie wartości τ i α odczytanych z tabeli, a następnie wybrać największy iloczyn.

Parametr emisyjności absorbera (ε) często pojawia się w danych technicznych, ale dotyczy strat (promieniowania cieplnego) i wpływa na zachowanie kolektora przy wyższych temperaturach. Nie jest składnikiem sprawności optycznej, więc nie powinien być uwzględniany w obliczeniu η₀.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Zwykle wynikają z typowych pomyłek:

  • wybrania kolektora na podstawie samej absorpcyjności albo samej transmisyjności (bez liczenia iloczynu),
  • uwzględniania emisyjności w obliczeniach (mieszanie parametrów optycznych z parametrami strat),
  • pomylenia "najwyższej sprawności optycznej" z "najmniejszymi stratami" (co byłoby związane raczej z emisyjnością i współczynnikami strat).

Na egzaminie warto zapamiętać krótką regułę: optyka = wejście promieniowania (τ) × pochłonięcie (α); straty (ε) to osobny temat.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprawność optyczna η₀ to miara tego, jaka część promieniowania padającego na kolektor może zostać przechwycona optycznie i zamieniona na ciepło, gdy pomija się straty cieplne. W praktyce jest to wartość wynikająca z parametrów optycznych pokrywy i absorbera.
Wystarczy pomnożyć transmisyjność pokrywy (τ) przez absorpcyjność absorbera (α): η₀ = τ × α. Następnie porównaj wyniki dla wszystkich kolektorów i wybierz największą wartość. To proste mnożenie liczb dziesiętnych.
Emisyjność (ε) opisuje, jak łatwo absorber oddaje ciepło przez promieniowanie (czyli straty), a nie jak skutecznie "łapie" promieniowanie słoneczne. Sprawność optyczna dotyczy przejścia przez pokrywę i pochłaniania przez absorber, więc obejmuje tylko τ i α.
Bezpośrednio na η₀ wpływają parametry optyczne: transmisyjność pokrywy przezroczystej (τ) oraz absorpcyjność absorbera (α). Inne parametry, jak emisyjność czy współczynniki strat, są ważne dla sprawności cieplnej w warunkach pracy, ale nie dla samej η₀.
Zwykle nie jest to bezpieczne. Najwyższa transmisyjność lub najwyższa absorpcyjność osobno nie gwarantują najwyższej η₀, bo liczy się ich iloczyn. W zadaniach egzaminacyjnych celowo miesza się wartości, aby wymusić obliczenie τ×α.
W praktyce spotyka się wysoką transmisyjność pokrywy oraz wysoką absorpcyjność absorbera, szczególnie przy powłokach selektywnych. Dokładne zakresy zależą od konstrukcji i materiałów, ale na egzaminie najważniejsze jest porównanie wartości z tabeli i poprawne użycie wzoru η₀ = τ×α.
Sprawność optyczna η₀ opisuje maksymalny "optyczny" wychwyt energii przy pominięciu strat. Sprawność całkowita w pracy uwzględnia straty cieplne zależne m.in. od temperatury kolektora i otoczenia. Dlatego kolektor z wysoką η₀ może nadal tracić dużo energii, jeśli ma duże straty.
Pomyłka pojawia się, gdy uczeń widzi w tabeli kilka współczynników i zakłada, że wszystkie trzeba "włożyć do wzoru". Emisyjność i absorpcyjność brzmią podobnie, ale opisują inne zjawiska: absorpcyjność dotyczy pochłaniania promieniowania, a emisyjność oddawania ciepła.
Najczęstsze są: pomnożenie złych wierszy tabeli (np. τ×ε), przepisanie liczby z innej kolumny oraz błędy w mnożeniu liczb dziesiętnych. Pomaga zapisanie działania dla każdego kolektora osobno i dopiero potem porównanie czterech otrzymanych iloczynów.
Wypisz cztery krótkie działania: dla każdego kolektora policz τ×α i zanotuj wynik do 3 miejsc po przecinku. Potem wybierz największą wartość. Nie kieruj się emisyjnością ani samymi "największymi liczbami", bo liczy się konkretny iloczyn dwóch parametrów.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 56% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Sprawność optyczna kolektora (η₀) wynika z iloczynu transmisyjności pokrywy (τ) i absorpcyjności absorbera (α)."

Źródła:

  • PN-EN 12975 (norma dotycząca kolektorów słonecznych) – przywołana w informacji kontekstowej; brak wskazania części/rozdziału w dostarczonych danych

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty do energetyki słonecznej omawiające sprawność optyczną i cieplną kolektorów
  • Karty katalogowe producentów kolektorów (sekcja: parametry optyczne i współczynniki strat)
  • Materiały szkoleniowe z doboru instalacji solarnych dla techników OZE

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego