KWALIFIKACJA ELE11 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 10.
Korzystając z wzoru, oblicz, ile wynosi moc na wale turbiny Kaplana pracującej przy spadzie H = 6 m, ze sprawnością η = 0,9 oraz natężeniem przepływu wody Qv= 5 m3/s.
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny używany do obliczania mocy na wale turbiny Kaplana.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Moc na wale turbiny wodnej wyznacza się ze wzoru P = ρ·g·Qv·H·η. Dla wody przyjmuje się zwykle ρ≈1000 kg/m³, a w zadaniach szkolnych często g≈10 m/s². Po podstawieniu: 1000·10·5·6·0,9 = 270000 W, czyli 270 kW. Pozostałe odpowiedzi wynikają z pominięcia sprawności lub błędnego przeliczenia jednostek.

Pełne wyjaśnienie:

W turbinie wodnej energia potencjalna wody związana ze spadem H zamienia się (z pewnymi stratami) na energię mechaniczną na wale. Dlatego do obliczenia mocy używa się zależności na moc hydrauliczną strugi oraz sprawność.

Wzór:
P = ρ · g · Qv · H · η

  • ρ – gęstość wody (typowo przybliża się ρ≈1000 kg/m³),
  • g – przyspieszenie ziemskie (w zadaniach szkolnych często przyjmuje się g≈10 m/s²; w dokładniejszych obliczeniach 9,81 m/s²),
  • Qv – natężenie przepływu w m³/s,
  • H – spad w metrach,
  • η – sprawność (liczba z zakresu 0–1).

Podstawienie danych z zadania (przy konwencji szkolnej g≈10 m/s²):
ρ·g = 1000·10 = 10000
Qv·H = 5·6 = 30
10000·30 = 300000 W (moc hydrauliczna bez strat)
Uwzględnienie sprawności: 300000·0,9 = 270000 W

Przeliczenie jednostek: 270000 W = 270 kW, więc poprawna jest odpowiedź "270 kW".

Dlaczego pozostałe wyniki są błędne?

  • "300 kW" odpowiada sytuacji, gdy pominie się sprawność i policzy samą moc hydrauliczną (η=1).
  • "27 kW" najczęściej wynika z błędu rzędu wielkości, np. omyłkowego użycia Q=0,5 zamiast 5 albo pomylenia jednostek przepływu.
  • "30 kW" może wynikać z błędnego skrócenia obliczeń (np. pozostawienia tylko iloczynu Q·H) albo niewłaściwego przeliczenia W↔kW.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy η jest wpisane jako 0,9 (a nie 90) i czy końcowy wynik ma sens w kW (tu wartości rzędu setek kW są typowe dla takiego przepływu i spadu).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosuje się wzór: P = ρ·g·Q·H·η. Najpierw liczysz moc hydrauliczną ρ·g·Q·H, a potem uwzględniasz sprawność η. Wynik w watach dzielisz przez 1000, aby otrzymać kW.
To szkolne przybliżenie ułatwia rachunki pamięciowe i daje wynik bliski dokładnemu (dla g=9,81 m/s² różnica wynosi zwykle kilka procent). Na egzaminie bywa to domyślna konwencja, jeśli nie podano innej wartości.
Sprawność 0,9 znaczy, że 90% mocy hydraulicznej strugi zamienia się na moc użyteczną na wale, a reszta to straty (np. hydrauliczne i mechaniczne). Dlatego moc na wale liczysz jako P = Phyd·η.
W typowych zadaniach przyjmuje się ρ≈1000 kg/m³. To wystarcza do obliczeń egzaminacyjnych. Dokładniejsza gęstość zależy od temperatury, ale zwykle nie ma to znaczenia, jeśli zadanie nie wymaga wysokiej dokładności.
Tak. Użycie g=10 zamiast 9,81 zmienia wynik o ok. 2%. Dlatego w testach spotyka się odpowiedzi "okrągłe" (np. 270 kW), które pasują do uproszczonych założeń. Zawsze sprawdzaj, jaką konwencję stosuje dany zestaw zadań.
Najczęściej: pominięcie sprawności (liczenie jak dla η=1), wpisanie η jako 90 zamiast 0,9, błędne przeliczenie W↔kW (zapomnienie podzielić przez 1000) oraz pomylenie jednostek przepływu (m³/s vs m³/h).
Spad H to różnica wysokości (lub równoważna różnica energii ciśnienia), z której woda oddaje energię turbinie. Moc jest proporcjonalna do spadu: podwojenie H (przy stałym Q i η) powoduje podwojenie mocy.
Turbina Kaplana (o regulowanych łopatach) dobrze pracuje przy dużych przepływach i niskich spadach, bo pozwala utrzymać wysoką sprawność w szerokim zakresie obciążeń. To typowe rozwiązanie dla elektrowni nizinnych i przepływowych.
Wykonaj szybkie oszacowanie: ρ·g≈10 000, więc moc ≈ 10 000·Q·H W, a następnie pomnóż przez η. Dla Q=5 i H=6 masz ok. 300 000 W, czyli ok. 300 kW, a po η=0,9 wychodzi ok. 270 kW.
Można, ale trzeba konsekwentnie zachować jednostki. Jeśli używasz wzoru z ρ i g w SI, to Q powinno być w m³/s. Gdy przeliczysz na m³/h, musisz dodatkowo podzielić przez 3600, inaczej zawyżysz moc 3600 razy.
info

Statystycznie 43% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że moc na wale turbiny wodnej wyznacza się ze wzoru P = ρ·g·Qv·H·η.

Źródła:

  • https://en.wikipedia.org/wiki/Hydropower (sekcja dot. mocy: zależność od przepływu i wysokości spadu) - dostęp 2026-02-27
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Hydraulic_head (definicja spadu/ciśnienia wysokościowego wykorzystywanego w obliczeniach) - dostęp 2026-02-27
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Kaplan_turbine (opis turbiny Kaplana jako turbiny reakcyjnej pracującej przy niskich spadach) - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki do podstaw energetyki wodnej (moc, spad, przepływ, sprawność)
  • Materiały szkolne z fizyki/mechaniki płynów: energia potencjalna strugi i moc
  • Zadania rachunkowe z doboru parametrów turbin wodnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego