W gastronomii koszt jednostkowy półproduktu (tu: filetów) oblicza się, odnosząc koszt zakupu surowca do masy produktu uzyskanej po obróbce. Kluczowe jest więc wyznaczenie, ile kilogramów filetów rzeczywiście otrzymano.
Krok 1: oblicz uzysk filetów
Zakupiono 15 kg świeżej ryby. Podczas oczyszczania i filetowania powstaje 6 kg odpadów poprodukcyjnych, czyli części, które nie wchodzą do masy filetów. Zatem masa filetów wynosi: 15 kg − 6 kg = 9 kg.
Krok 2: oblicz koszt 1 kg filetów
Koszt zakupu całej ryby to 144 zł. Ten koszt "rozpływa się" na 9 kg filetów. Dlatego koszt jednostkowy to: 144 zł ÷ 9 kg = 16 zł/kg.
Dlaczego pozostałe wartości są błędne?
- 24 zł – taki wynik pojawia się, gdy ktoś dzieli 144 zł przez 6 kg. To błąd, bo 6 kg to masa odpadów, a nie masa filetów.
- 22 zł – może wynikać z przypadkowego dzielenia przez niewłaściwy mianownik (np. przez 6,5 kg lub inną omyłkowo przyjętą masę) albo z błędnego zaokrąglania. W zadaniu masy są całkowite, więc nie ma podstaw do takich operacji.
- 15 zł – często wynika z intuicyjnego "upraszczania" lub dzielenia 144 zł przez 9,6 kg albo innej omyłkowej masy po obróbce. Prawidłowa masa filetów wynosi dokładnie 9 kg.
Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach z ubytkami najpierw zawsze ustal, jaki produkt jest liczony (tu: filety), a dopiero potem wykonaj dzielenie kosztu przez masę tego produktu. Nie dziel przez masę zakupu, jeśli występują odpady.
