KWALIFIKACJA ELE2 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 31.
Którą część silnika elektrycznego przedstawiono na rysunku?
Ilustracja przedstawia komutator, który jest częścią silnika elektrycznego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Komutator to charakterystyczny element silnika komutatorowego: walcowy zespół segmentów (lamel) na wirniku, współpracujący ze szczotkami. Na rysunkach odróżnia go segmentowana powierzchnia robocza. Wirnik i stojan to całe zespoły, a wentylator ma łopatki i służy do chłodzenia.

Pełne wyjaśnienie:

Odpowiedź "Komutator." jest poprawna, gdy na rysunku widać element o postaci walca z podziałem na segmenty (lamele) zamocowany na wale wirnika. Komutator służy do komutacji, czyli przełączania połączeń uzwojeń wirnika w czasie obrotu. W praktyce współpracuje ze szczotkami, a jego wygląd na przekrojach i rysunkach montażowych jest zwykle łatwy do rozpoznania dzięki segmentacji.

Odpowiedź "Wirnik." jest niepoprawna, jeśli ilustracja przedstawia tylko jeden podzespół wirnika. Wirnik obejmuje więcej elementów (rdzeń, uzwojenia/klatkę, wał, czasem wentylator oraz w silnikach komutatorowych także komutator). Typowym błędem jest uznanie każdego elementu obracającego się za "wirnik", mimo że pytanie dotyczy konkretnej części.

Odpowiedź "Stojan." jest niepoprawna, ponieważ stojan jest częścią nieruchomą maszyny: tworzy obwód magnetyczny i zawiera uzwojenia stojana lub magnesy. Na rysunkach stojan zwykle otacza wirnik i ma postać pierścienia/korpusu, a nie segmentowanego walca na wale.

Odpowiedź "Wentylator." jest niepoprawna, gdyż wentylator rozpoznaje się po łopatkach (wirniku wentylatora) i jego funkcja jest chłodząca. Często jest osadzony na wale, ale nie ma segmentów jak komutator. Mylenie wentylatora z komutatorem wynika z tego, że oba elementy mogą znajdować się na końcu wału, jednak różnią się wyraźnie kształtem.

Wskazówka egzaminacyjna: szukaj na rysunku cechy wyróżniającej komutator — podział na lamele i położenie w miejscu kontaktu ze szczotkami. Jeśli widzisz łopatki, to najpewniej wentylator; jeśli widzisz pierścień/korpus otaczający środek, to stojan; jeśli pokazano cały zespół obrotowy, dopiero wtedy właściwe może być "wirnik".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Komutator to element silnika komutatorowego, złożony z segmentów (lamel) na wale wirnika. Współpracuje ze szczotkami i przełącza połączenia uzwojeń wirnika podczas obrotu, aby moment elektromagnetyczny miał właściwy kierunek.
Najczęściej widać walcową część na wale wirnika z wyraźnym podziałem na segmenty. Często obok zaznaczone są szczotki lub ich gniazda. Komutator nie ma łopatek jak wentylator i nie otacza wirnika jak stojan.
Bo szczotki dociskają się do powierzchni komutatora i doprowadzają prąd do uzwojeń wirnika. Ta para elementów tworzy układ zasilania części wirującej. Zużycie szczotek lub zabrudzenie komutatora często powoduje iskrzenie i spadek mocy.
Wirnik to cały zespół wirujący silnika (wał, rdzeń, uzwojenia/klatka i inne elementy). Komutator jest tylko jedną częścią wirnika, występującą w silnikach komutatorowych. Mylenie pojęć wynika z tego, że oba elementy obracają się razem.
Stojan to nieruchoma część silnika, zwykle w formie pierścienia/korpusu otaczającego wirnik. Może zawierać uzwojenia lub magnesy. Na rysunkach stojan rozpoznaje się po tym, że nie jest osadzony na wale i stanowi zewnętrzną część obwodu magnetycznego.
Nie. Komutator występuje głównie w silnikach prądu stałego oraz w silnikach uniwersalnych (często w elektronarzędziach). Silniki indukcyjne (asynchroniczne) i wiele silników bezszczotkowych nie ma komutatora, bo nie potrzebują mechanicznej komutacji.
Typowe problemy to zabrudzenie i przypalenia powierzchni, nierówność (bicie), zużycie lamel, zwarcia międzysegmentowe oraz nadmierne iskrzenie. Objawy mogą obejmować spadek mocy, przegrzewanie i zakłócenia pracy. Często współwystępuje zużycie szczotek.
Wentylator bywa montowany na wale, aby wymuszać przepływ powietrza i chłodzić uzwojenia oraz rdzeń. Rozpoznaje się go po łopatkach. Nie ma funkcji elektrycznej jak komutator — jego rola jest czysto mechaniczna i termiczna.
Najczęściej myli się komutator z "wirnikiem" (bo oba się obracają) oraz wentylator z inną częścią na końcu wału. Błąd zmniejsza analiza cech szczególnych: segmentacja komutatora, łopatki wentylatora, oraz położenie stojana jako elementu zewnętrznego.
Najlepiej pracować na przekrojach i zdjęciach: osobno dla silnika komutatorowego i indukcyjnego. Twórz fiszki z nazwą i 2–3 cechami rozpoznawczymi (np. komutator = lamele + szczotki). Pomaga też rozkładanie prostych urządzeń i identyfikacja elementów.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 61% zdających egzamin. średnie

Według specjalistów z branży: "Komutator to charakterystyczny element silnika komutatorowego: walcowy zespół segmentów (lamel) na wirniku, współpracujący ze szczotkami."

Źródła:

  • Wikipedia: "Komutator" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Komutator (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia: "Silnik prądu stałego" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_pr%C4%85du_sta%C5%82ego (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia: "Wirnik" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Wirnik (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty do maszyn elektrycznych (dział: silniki komutatorowe)
  • Instrukcje serwisowe elektronarzędzi z silnikiem uniwersalnym (schematy i przekroje)
  • Atlas/rysunki budowy silników prądu stałego i uniwersalnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego