KWALIFIKACJA ELM6 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 27.
Którą funkcję realizuje w programie napisanym w języku FBD przedstawiony na rysunku blok funkcjonalny?
Ilustracja przedstawia blok funkcjonalny w języku FBD (Function Block Diagram), używany w programowaniu sterowników PLC.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Funkcja "Wyłączania z opóźnieniem" oznacza, że po zaniku sygnału sterującego wyjście nie gaśnie od razu, lecz pozostaje aktywne jeszcze przez zadany czas.
Taka charakterystyka odpowiada typowemu timerowi opóźnionego wyłączenia (off-delay), a nie licznikom (zliczanie w górę/w dół) ani opóźnionemu załączeniu.

Pełne wyjaśnienie:

W języku FBD (Function Block Diagram) często używa się standardowych bloków czasowych i zliczających. Kluczowe jest rozróżnienie, co jest opóźniane: pojawienie się stanu "1" na wyjściu czy jego zanik.

Odpowiedź "Wyłączania z opóźnieniem." opisuje sytuację, w której po przejściu sygnału wejściowego w stan nieaktywny wyjście bloku pozostaje jeszcze aktywne przez zadany czas, a dopiero potem przechodzi w stan nieaktywny. To typowe zachowanie timera opóźnionego wyłączenia (często spotykanego jako TOF/off-delay). W praktyce służy np. do "dobiegu" wentylatora, podtrzymania sygnału sterującego lub łagodnego wygaszania procesu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Zliczania w górę." dotyczy licznika inkrementującego (count up). Licznik zmienia wartość zliczaną impulsami, a nie realizuje funkcji czasowego opóźnienia wyłączenia wyjścia.
  • "Załączania z opóźnieniem." opisuje odwrotny przypadek: po pojawieniu się sygnału wejściowego wyjście włącza się dopiero po upływie nastawionego czasu (on-delay, często TON). Tu opóźniane jest włączenie, nie wyłączenie.
  • "Zliczania w dół." odnosi się do licznika dekrementującego (count down). Podobnie jak przy zliczaniu w górę, istotą jest zmiana stanu/wyjścia na podstawie liczby impulsów, a nie zwłoka czasowa po zaniku sygnału.

Wskazówka egzaminacyjna: w timerach zawsze rozdzielaj w głowie dwa zdarzenia (zbocze narastające i opadające) i pytaj: czy opóźnione jest włączenie, czy wyłączenie? To najszybszy sposób uniknięcia pomyłki między opóźnionym załączeniem a opóźnionym wyłączeniem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
FBD (Function Block Diagram) to język graficzny PLC, w którym program buduje się z połączonych bloków funkcyjnych. Każdy blok realizuje określoną logikę, np. funkcje czasowe (timery) lub zliczanie (liczniki), a przepływ sygnałów widać na połączeniach.
Wyłączanie z opóźnieniem oznacza, że po zaniku sygnału sterującego wyjście nie wyłącza się natychmiast, tylko pozostaje aktywne przez zadany czas. To przydatne np. do dobiegu wentylatora lub krótkiego podtrzymania przekaźnika.
Przy opóźnionym załączeniu wyjście włącza się dopiero po upływie czasu od pojawienia się sygnału wejściowego. Przy opóźnionym wyłączeniu wyjście gaśnie dopiero po upływie czasu od zaniku sygnału wejściowego. Różnica dotyczy tego, które zbocze jest "opóźniane".
Timer działa w oparciu o czas (odmierza zwłokę, podtrzymanie, impuls), a licznik działa w oparciu o liczbę zdarzeń/impulsów. Jeśli w zadaniu pojawia się "opóźnienie", zwykle chodzi o timer; jeśli "zliczanie", "impulsy", "wartość licznika" – o licznik.
Stosuje się je m.in. przy dobiegu wentylacji, odsysaniu po procesie, odroczonym rozłączeniu napędu, podtrzymaniu sygnalizacji lub wygaszaniu cyklu po zaniku warunku startu. Cel to płynniejsze zatrzymanie i uniknięcie gwałtownych zmian.
Timer zwykle ma wejście sterujące oraz parametry/wyjścia związane z czasem (np. nastawa czasu, sygnał "upłynął czas"). Licznik częściej ma wejścia impulsowe (zliczanie, reset) i sygnały związane z osiągnięciem progu. Dokładne nazwy zależą od środowiska PLC.
W typowej konfiguracji po zaniku zasilania PLC logika przestaje działać, więc timer nie "odmierza" dalej. Wyjątkiem mogą być mechanizmy podtrzymania danych lub specjalne bloki/ustawienia retencji, zależne od sterownika i projektu. Na egzaminie zwykle zakłada się pracę przy zasilonym PLC.
Najczęstsze błędy to pomylenie, czy opóźniane jest włączenie czy wyłączenie, oraz nieuwzględnienie, co dzieje się po krótkim impulsie wejściowym. Pomaga analiza na osi czasu: zaznacz wejście, moment startu odmierzania i to, kiedy wyjście faktycznie zmienia stan.
Zliczanie w górę polega na zwiększaniu wartości licznika o 1 przy każdym impulsie (np. sztuki, cykle). Zliczanie w dół polega na zmniejszaniu wartości od zadanej liczby do zera. Liczniki wykorzystuje się do kontroli ilości, pozycji indeksowanych lub liczby powtórzeń.
Ćwicz na przykładach: timery (opóźnione załączenie, opóźnione wyłączenie, impuls) oraz liczniki (w górę, w dół, reset). Rób proste symulacje i rysuj przebiegi wejście/wyjście w czasie. Na egzaminie szybka analiza "co jest opóźnione?" zwykle wystarcza.
info

Statystycznie 62% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (opis języków PLC, w tym FBD oraz typowych bloków funkcyjnych timerów i liczników)

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w pracowni (opis bloków TON/TOF/CTU/CTD)
  • Materiały dydaktyczne z programowania PLC w językach IEC (FBD/LD)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: timery i liczniki w prostych układach automatyki

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego