KWALIFIKACJA MEC5 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 5.
Którą powierzchnię noża tokarskiego wskazano na ilustracji?
Ilustracja przedstawia tokarkę z zamontowanym nożem tokarskim, który jest skierowany w stronę obrabianego elementu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Powierzchnia natarcia to ta powierzchnia noża, po której podczas skrawania spływa wiór. Na ilustracjach geometrii noża tokarskiego jest ona zwykle zaznaczana po stronie "prowadzącej" wiór, bezpośrednio przy krawędzi skrawającej. Pozostałe powierzchnie dotyczą głównie podparcia i kontaktu z obrabianą powierzchnią.

Pełne wyjaśnienie:

W nożu tokarskim wyróżnia się kilka charakterystycznych powierzchni, których nazwy odnoszą się do ich funkcji w procesie skrawania. Kluczowe są dwie: powierzchnia natarcia oraz powierzchnia przyłożenia.

"Powierzchnia natarcia" jest poprawną odpowiedzią, ponieważ jest to ta część ostrza narzędzia, po której spływa wiór powstający podczas toczenia. To właśnie na tej powierzchni zachodzi intensywny kontakt wióra z narzędziem, a jej kształt i nachylenie (kąt natarcia) wpływają m.in. na łatwość odkształcania materiału, kierunek odprowadzania wióra oraz obciążenia działające na ostrze.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Powierzchnia skrawająca" – w typowej terminologii geometrii narzędzi częściej mówi się o krawędzi skrawającej (głównej i pomocniczej) oraz o powierzchniach natarcia/przyłożenia. Określenie "powierzchnia skrawająca" bywa używane potocznie, ale jest nieprecyzyjne i może sugerować "miejsce skrawania" zamiast zdefiniowanej powierzchni narzędzia.
  • "Powierzchnia przyłożenia" – jest to powierzchnia znajdująca się po stronie obrabianej, której zadaniem jest zapewnienie luzu (kąt przyłożenia), aby narzędzie nie trzeć nadmiernie o świeżo obrobioną powierzchnię. Nie jest to powierzchnia, po której spływa wiór, więc nie odpowiada typowemu oznaczeniu powierzchni prowadzącej wiór.
  • "Powierzchnia podstawowa" – odnosi się do części oprawkowej/ustawienia w opisie geometrii narzędzia i nie jest zwykle wskazywana jako jedna z dwóch roboczych powierzchni wierzchołka ostrza. W zadaniach identyfikacyjnych najczęściej testuje się rozróżnienie natarcia i przyłożenia.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku widzisz zaznaczenie przy wierzchołku ostrza, zadaj sobie pytanie: "po której stronie miałby spływać wiór?". Ta strona odpowiada powierzchni natarcia. Strona "od spodu", bliżej gotowej powierzchni obrabianej, to zwykle powierzchnia przyłożenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Powierzchnia natarcia to powierzchnia narzędzia, po której podczas skrawania przesuwa się (spływa) wiór. Jej nachylenie wpływa na siły skrawania, kształt wióra i obciążenie ostrza, dlatego jest kluczowym elementem geometrii noża.
Najprościej: wiór spływa po powierzchni natarcia, więc szukaj strony ostrza "od wióra". Powierzchnia przyłożenia jest bliżej gotowej powierzchni obrabianej i zapewnia luz, aby narzędzie nie tarło o detal.
To na powierzchni natarcia zachodzi intensywny kontakt wióra z narzędziem. Zmiana jej kąta i stanu (np. zużycie, narost) może pogorszyć odprowadzanie wióra, zwiększyć temperaturę i przyspieszyć stępienie ostrza.
Powierzchnia przyłożenia to powierzchnia narzędzia przylegająca od strony obrabianej powierzchni. Jej rola to zapewnienie odpowiedniego luzu (kąta przyłożenia), aby ograniczyć tarcie i nie pogarszać jakości powierzchni po obróbce.
W nauczaniu geometrii narzędzi częściej stosuje się terminy: krawędź skrawająca oraz powierzchnia natarcia i przyłożenia. "Powierzchnia skrawająca" bywa używana potocznie, ale jest nieprecyzyjna i może wprowadzać w błąd na egzaminie.
Najczęściej mylone są: powierzchnia natarcia i powierzchnia przyłożenia oraz krawędź główna z pomocniczą. Przyczyną jest podobieństwo nazw i trudność w prawidłowej orientacji narzędzia na schemacie.
Na powierzchni natarcia typowo pojawia się krater zużycia (ślady tarcia wióra) lub narost. Objawy w praktyce to gorsze odprowadzanie wióra, wzrost sił skrawania, pogorszenie chropowatości i szybsze tępienie ostrza.
Kąt natarcia dobiera się do materiału i warunków obróbki. Dodatni kąt zwykle ułatwia skrawanie i formowanie wióra, a mniejszy/ujemny bywa stosowany dla większej wytrzymałości ostrza przy trudnych materiałach i dużych obciążeniach.
Złe ustawienie może powodować nadmierne tarcie na powierzchni przyłożenia, drgania, przegrzewanie i słabą jakość powierzchni. Często pojawia się też niewłaściwy wiór (zawijanie, zrywanie) i przyspieszone zużycie ostrza.
Ćwicz rozpoznawanie elementów noża na wielu rysunkach: wskaż natarcie, przyłożenie i krawędzie, a potem uzasadnij "gdzie spływa wiór" i "gdzie jest gotowa powierzchnia detalu". Pomaga też praca na rzeczywistym nożu w warsztacie.
info

Statystycznie 43% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Powierzchnia natarcia to ta powierzchnia noża, po której podczas skrawania spływa wiór."

Źródła:

  • Sandvik Coromant – artykuł/sekcja o geometrii narzędzi skrawających (rake face i flank face): https://www.sandvik.coromant.com/ (dostęp do konkretnych podstron zależny od wersji serwisu) – dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia (PL) – "Nóż tokarski" (opis budowy i terminologii): https://pl.wikipedia.org/wiki/N%C3%B3%C5%BC_tokarski – dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia (EN) – "Single-point cutting tool" (terminy: rake face, flank face; pomocniczo terminologicznie): https://en.wikipedia.org/wiki/Single-point_cutting_tool – dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki/skarpty do obróbki skrawaniem (działy: geometria narzędzi skrawających, noże tokarskie)
  • Materiały producentów narzędzi skrawających (rysunki geometrii ostrza, opisy rake face/flank face)
  • Ćwiczenia z rozpoznawania elementów noża na rysunkach technicznych i przekrojach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego