KWALIFIKACJA MEP1 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 2.
Która przekładnia została przedstawiona na rysunku?
Ilustracja przedstawia dwa koła cierne, które są częścią przekładni ciernej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekładnia cierna przenosi moment dzięki tarciu między dociskanymi elementami (zwykle gładkimi rolkami/kołami), bez uzębienia, pasa ani ślimaka. Na rysunku taką przekładnię rozpoznaje się po kontakcie dwóch gładkich powierzchni tocznych, które współpracują przez docisk, a nie przez zazębienie.

Pełne wyjaśnienie:

"Przekładnia cierna" jest poprawną odpowiedzią, gdy na rysunku widać, że przeniesienie ruchu odbywa się przez tarcie pomiędzy dwiema dociskanymi powierzchniami (np. dwoma gładkimi kołami/rolkami). Kluczowe jest to, że elementy nie mają uzębienia i nie występuje dodatkowy łącznik w postaci pasa.

Jak rozpoznawać najczęstsze typy:

  • Cierna: dwa elementy stykają się bezpośrednio i są dociskane; powierzchnie są gładkie (schematycznie). Dopuszczalny jest poślizg, co bywa cechą funkcjonalną (np. zabezpieczenie przed przeciążeniem).
  • Zębata: na obwodach kół widać zęby lub schemat zazębienia; współpraca odbywa się "na zębach", a nie na gładkim styku.
  • Pasowa: między kołami pasowymi występuje pas (zamknięta pętla) obejmujący koła; zwykle widać odcinki pasa między kołami.
  • Ślimakowa: charakterystyczna para: ślimak (element przypominający śrubę) oraz koło ślimakowe; osie często są prostopadłe, a kontakt ma specyficzny układ.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują: jeśli na rysunku brak uzębienia, wybór "Zębata" wynika zwykle z automatycznego skojarzenia "dwa koła = zęby". Jeśli nie ma zaznaczonego pasa i kół pasowych, "Pasowa" jest niezgodna z typową konstrukcją. Jeśli brak ślimaka (kształtu śruby) oraz koła ślimakowego, "Ślimakowa" nie odpowiada przedstawieniu. Na egzaminie warto szukać jednej cechy rozstrzygającej: zęby, pas lub ślimak; gdy ich nie ma, najczęściej pozostaje rozwiązanie cierne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekładnia cierna to układ przenoszący moment obrotowy przez tarcie między dociskanymi elementami (np. kołami/rolkami). Nie ma uzębienia ani pasa. Może dopuszczać poślizg, co bywa zaletą jako zabezpieczenie przed przeciążeniem.
Szukaj kontaktu dwóch gładkich kół/rolek stykających się bezpośrednio. Nie powinno być narysowanych zębów, pasa ani elementu ślimakowego. Często widoczny jest docisk (np. sprężyna/ramię), bo tarcie wymaga siły nacisku.
W zębatej przeniesienie napędu odbywa się przez zazębienie kół (brak poślizgu w normalnej pracy). W ciernej moment przenosi tarcie powierzchni, więc poślizg jest możliwy. Na rysunku zębata ma zęby, a cierna zwykle gładkie obrysy.
Pasowa ma pas (pętlę) łączący koła pasowe; nie ma bezpośredniego styku kół. Cierna działa przez bezpośredni docisk dwóch elementów. Obie mogą wykazywać poślizg, ale ich budowa i elementy eksploatacyjne są inne.
Najczęściej widać element przypominający śrubę (ślimak) współpracujący z kołem ślimakowym. Układ osi bywa prostopadły. Jeśli na rysunku nie ma "śrubowego" elementu, wybór przekładni ślimakowej jest zwykle błędny.
Tak, poślizg jest możliwy, bo napęd przenosi tarcie. To bywa wadą (spadek sprawności, zmiany przełożenia), ale może być też zaletą jako "sprzęgło" przeciążeniowe. W urządzeniach precyzyjnych ważna jest kontrola docisku i stanu powierzchni.
Najczęstsze to: automatyczne skojarzenie "dwa koła = zębata", ignorowanie detali (zęby/pas/ślimak), oraz mylenie rysunku uproszczonego z rzeczywistym widokiem. Pomaga szukanie jednej cechy rozstrzygającej: zęby, pas lub ślimak.
Stosuje się je m.in. tam, gdzie potrzebna jest cicha praca, prosta konstrukcja lub kontrolowany poślizg (np. zabezpieczenie przed przeciążeniem). W mechanice precyzyjnej spotyka się je także w prostych mechanizmach nastawczych i pomocniczych napędach.
Kluczowe są: stan i czystość powierzchni ciernych, siła docisku, współczynnik tarcia oraz zużycie/utwardzenie materiału. Zanieczyszczenia (olej, pył) mogą drastycznie obniżyć przenoszony moment i powodować niekontrolowany poślizg.
Najlepiej robić krótkie serie zadań z rysunkami i ćwiczyć identyfikację po cechach: zęby (zębata), pas (pasowa), ślimak (ślimakowa), brak tych cech + docisk (cierna). Twórz własną "checklistę" i stosuj ją konsekwentnie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 55% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że przekładnia cierna przenosi moment dzięki tarciu między dociskanymi elementami (zwykle gładkimi rolkami/kołami), bez uzębienia, pasa ani ślimaka.

Źródła:

  • R.S. Khurmi, J.K. Gupta, "A Textbook of Machine Design", rozdziały: Belt Drives, Gear Drives, Friction Drives (wydania wielokrotne) – źródło ogólne z konstrukcji maszyn
  • J.E. Shigley, R.G. Budynas, "Mechanical Engineering Design", rozdziały dotyczące przekładni i przeniesienia napędu – źródło ogólne inżynierskie

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (działy o przekładniach)
  • Materiały dydaktyczne do rysunku technicznego maszynowego (symbole i uproszczenia rysunkowe)
  • Karty katalogowe/opracowania producentów elementów przeniesienia napędu (porównania rozwiązań)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego