KWALIFIKACJA MED13 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 6.
Którą technikę komunikacji alternatywnej może zastosować terapeuta zajęciowy do komunikacji z dzieckiem, które nie mówi i ma zdiagnozowany autyzm wczesnodziecięcy?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Piktogramy należą do komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC) i pozwalają dziecku niemówiącemu przekazywać potrzeby przez wskazywanie symboli. Fonogesty oraz znaki daktylograficzne są powiązane głównie z komunikacją w zaburzeniach słuchu, a alfabet Lorma stosuje się u osób głuchoniewidomych.

Pełne wyjaśnienie:

Komunikacja alternatywna i wspomagająca (AAC) obejmuje metody, które umożliwiają porozumiewanie się osobom niemówiącym lub mówiącym w sposób niewystarczający. W pracy terapeuty zajęciowego z dzieckiem, które nie mówi i ma trudności w komunikacji społecznej, kluczowe jest dobranie narzędzia, które wykorzystuje dostępny kanał przekazu (najczęściej wzrok oraz proste czynności manualne).

Odpowiedź "Piktogramy" jest właściwa, ponieważ piktogramy są prostymi, jednoznacznymi symbolami graficznymi. Dziecko może je wskazywać, podawać, układać w sekwencje lub używać na tablicy/książce komunikacyjnej. Taki sposób komunikacji pozwala na realizację komunikacji funkcjonalnej: proszenie o przedmiot, wybór aktywności, sygnalizowanie przerwy, odmowę czy informowanie o podstawowych potrzebach.

Pozostałe odpowiedzi nie są typowym pierwszym wyborem w opisanej sytuacji, bo zostały opracowane z myślą o innych potrzebach:

  • "Fonogesty" są metodą wspierającą odbiór i naukę mowy, szczególnie w obszarze zaburzeń słuchu; opierają się na skojarzeniu ruchu z głoską i wymagają specyficznego treningu percepcyjno-artykulacyjnego.
  • "Alfabet Lorma" to system dotykowy wykorzystywany głównie w porozumiewaniu się z osobami głuchoniewidomymi (litery "pisze się" dotykiem na dłoni), więc jego zastosowanie wynika z ograniczeń wzroku i słuchu, a nie z samego braku mowy.
  • "Znaki daktylograficzne" (palcowy alfabet) funkcjonują w środowisku osób niesłyszących i są powiązane z językiem migowym; wymagają znajomości znaków oraz sprawności manualnej i nie odpowiadają bezpośrednio na potrzebę prostego, intuicyjnego systemu dla dziecka niemówiącego.

W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać zasadę: gdy dziecko rozumie symbole wzrokowe i może wskazywać, piktogramy/obrazy są jedną z najbardziej uniwersalnych technik AAC. Dobór metody powinien też uwzględniać motorykę, uwagę, wrażliwość sensoryczną oraz spójność stosowania w domu i placówce.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
AAC to metody i narzędzia wspierające lub zastępujące mowę, gdy osoba nie mówi albo mówi niewystarczająco. Obejmuje m.in. piktogramy, tablice komunikacyjne, gesty i urządzenia z syntezą mowy. Celem jest komunikacja funkcjonalna w codziennych sytuacjach.
Piktogramy dają dziecku "język" w formie obrazów: może wskazać symbol, aby poprosić o przedmiot, wybrać aktywność, odmówić lub zakomunikować potrzebę przerwy. Zmniejsza to frustrację i wspiera samodzielność w terapii oraz w domu.
Są proste, wizualne i łatwe do ujednolicenia w różnych środowiskach (dom, szkoła, gabinet). Terapeuta zajęciowy może je włączać w plan dnia, trening samoobsługi i zajęcia manualne. Dodatkowo można stopniować trudność: od pojedynczych symboli do sekwencji.
Zacznij od kilku symboli dotyczących mocno motywujących potrzeb (np. ulubiona zabawka, przekąska, przerwa). Ustal jeden sposób użycia (wskazanie/podanie). Konsekwentnie wzmacniaj każdą próbę komunikacji. Ważna jest współpraca z rodziną, by symbole były używane także poza terapią.
Fonogesty to system gestów wspierających rozróżnianie głosek i naukę mowy, częściej używany w rehabilitacji słuchu i w edukacji dzieci z ubytkiem słuchu. Wymaga treningu i jest nastawiony na rozwój artykulacji. Nie jest to typowy podstawowy wybór dla dziecka niemówiącego bez wskazań audiologicznych.
Alfabet Lorma to dotykowy sposób przekazywania liter "pisanych" na dłoni rozmówcy. Najczęściej wykorzystuje się go w komunikacji z osobami głuchoniewidomymi, gdy kanał wzrokowy i słuchowy jest mocno ograniczony. Wymaga znajomości układu znaków i treningu dotykowego.
Nie. Daktylografia to alfabet palcowy (literowanie), a język migowy to pełny język naturalny z własną gramatyką. Daktylografia bywa używana pomocniczo, np. do nazw własnych. W kontekście dziecka niemówiącego dobór tej metody zależy od środowiska i kompetencji komunikacyjnych, zwykle nie jest pierwszym wyborem.
Częsty błąd to wybór metody kojarzonej ogólnie z "niepełnosprawnością", bez sprawdzenia, dla jakiej grupy została stworzona (np. Lorm dla głuchoniewidomych). Inny błąd to mylenie systemów dla osób niesłyszących z metodami dla osób niemówiących. Warto łączyć metodę z dominującym kanałem komunikacji.
Najważniejsze są: rozumienie przyczynowo-skutkowe, uwaga, możliwości wzrokowe i słuchowe, motoryka rąk (czy może wskazywać), tolerancja bodźców oraz motywacja. Istotne jest też środowisko: czy opiekunowie i szkoła będą konsekwentnie używać tych samych symboli i zasad.
Mogą dotyczyć rozpoznania metod AAC, dopasowania narzędzia do profilu funkcjonalnego (np. ograniczenia wzroku/słuchu), zasad wprowadzania tablic komunikacyjnych oraz celów komunikacji funkcjonalnej. Często sprawdza się też, czy zdający odróżnia systemy obrazkowe od metod dotykowych i manualnych.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Piktogramy należą do komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC) i pozwalają dziecku niemówiącemu przekazywać potrzeby przez wskazywanie symboli."

Źródła:

  • Bondy A., Frost L., "A Picture's Worth: PECS and Other Visual Communication Strategies in Autism", Woodbine House (wydania anglojęzyczne) – rozdziały o komunikacji obrazkowej i zastosowaniach u osób w spektrum autyzmu
  • Beukelman D.R., Light J.C., "Augmentative & Alternative Communication: Supporting Children and Adults with Complex Communication Needs", Paul H. Brookes Publishing – część dotycząca systemów symboli graficznych i doboru AAC
  • Encyklopedia PWN (hasło): "alfabet Lorma" – opis systemu dotykowego dla osób głuchoniewidomych, https://encyklopedia.pwn.pl/ (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki i poradniki dotyczące AAC w pracy z dziećmi
  • Materiały szkoleniowe z komunikacji wspomagającej (tablice, książki komunikacyjne, symbole)
  • Publikacje o funkcjonalnej komunikacji i wspieraniu rozwoju mowy u dzieci niemówiących

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego