KWALIFIKACJA MEP2 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 24.
Którą tolerancję określa zamieszczone oznaczenie?
Ilustracja przedstawia symbol graficzny związany z tolerancją okrągłości, co jest istotne w kontekście egzaminu zawodowego
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancja okrągłości jest tolerancją kształtu (formy) i opisuje dopuszczalne odchyłki przekroju kołowego od idealnego okręgu. Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych cech: walcowatości (forma powierzchni walcowej), równoległości (orientacja) i współosiowości (położenie względem osi odniesienia).

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie dotyczy rozpoznania symbolu tolerancji geometrycznej z rysunku technicznego. Odpowiedź "Okrągłości" jest właściwa, ponieważ tolerancja okrągłości należy do tolerancji formy i odnosi się do tego, jak bardzo rzeczywisty zarys w przekroju poprzecznym może odbiegać od idealnego okręgu.

Na czym polega okrągłość?
W uproszczeniu: w każdym kontrolowanym przekroju poprzecznym powierzchni obrotowej (np. wałka, tulei) profil powinien mieścić się pomiędzy dwoma współśrodkowymi okręgami oddalonymi od siebie o wartość tolerancji. Dzięki temu element nie jest "jajowaty" ani "wielokątny" w przekroju.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Walcowatości" – to również tolerancja formy, ale dotyczy całej powierzchni walcowej wzdłuż długości elementu, a nie samego przekroju kołowego. W praktyce jest "szersza" pojęciowo niż okrągłość.
  • "Równoległości" – to tolerancja orientacji. Sprawdza, czy jedna powierzchnia/oś jest równoległa do innej (zwykle do bazy). Nie mówi o "okrągłym" kształcie przekroju, tylko o ustawieniu względem odniesienia.
  • "Współosiowości" – to tolerancja położenia. Określa, jak blisko wspólnej osi odniesienia znajduje się oś elementu (np. otworu względem wałka). Wymaga zdefiniowanej bazy/osi odniesienia i nie jest tolerancją formy samej w sobie.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpoznaj, do której grupy należy tolerancja (forma, orientacja, położenie). Jeśli symbol dotyczy wyłącznie kształtu elementu bez odniesienia do baz, najczęściej jest to tolerancja formy (np. okrągłość lub walcowatość).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja okrągłości określa, jak bardzo rzeczywisty zarys w przekroju poprzecznym może odbiegać od idealnego okręgu. Jest to tolerancja formy i nie wymaga wskazania bazy (odniesienia), bo dotyczy samego kształtu elementu.
Okrągłość dotyczy pojedynczego przekroju (profil ma być "okrągły"). Walcowatość dotyczy całej powierzchni walcowej wzdłuż długości elementu, więc kontroluje także zmiany kształtu na długości, nie tylko w jednym przekroju.
Równoległość opisuje orientację elementu względem innej powierzchni lub osi (bazy). Nie bada "kształtu" samej powierzchni (czy jest okrągła), tylko to, czy jest ustawiona równolegle do odniesienia. Zwykle wymaga wskazania bazy na rysunku.
Współosiowość dotyczy położenia osi jednego elementu względem osi odniesienia. Stosuje się ją np. przy otworach i wałkach, gdy wymagane jest precyzyjne "trafienie" osi w tę samą linię. To tolerancja położenia, a nie tolerancja kształtu przekroju.
W praktyce używa się m.in. przyrządów do pomiaru okrągłości (specjalizowane urządzenia), a w prostszych przypadkach kontroli warsztatowej także czujnika zegarowego na pryzmach lub w kłach. Dobór metody zależy od wymaganej dokładności i zapisu tolerancji.
Zwykle nie. Okrągłość jest tolerancją formy, więc odnosi się do samego kształtu elementu. Inaczej niż tolerancje orientacji i położenia, które najczęściej wymagają odniesienia do bazy (np. powierzchni lub osi bazowej) zdefiniowanej na rysunku.
Najczęstsze pomyłki to mylenie tolerancji z tej samej "rodziny" (np. okrągłość vs walcowatość) oraz mylenie tolerancji formy z tolerancjami położenia (np. współosiowość). Pomaga nauka grupami: forma, orientacja, położenie, bicie.
Najlepiej ćwiczyć na rysunkach: zakryj opisy i rozpoznawaj same symbole, a potem odwrotnie. Dodatkowo ucz się, co kontroluje dana tolerancja (kształt, kierunek, położenie) i jakie ma typowe zastosowania w częściach obrotowych oraz otworach.
Jest ważna m.in. w elementach, które współpracują z łożyskowaniem, prowadzeniem lub centrowaniem (tuleje, oprawy, pierścienie). Zła okrągłość może powodować bicie, nierównomierne przyleganie i problemy z osiowaniem elementów układu optycznego podczas montażu.
W praktyce nie. To pytanie sprawdza znajomość symboliki tolerancji geometrycznych używanej na rysunkach. Bez opanowania mapowania "symbol → nazwa tolerancji → znaczenie metrologiczne" łatwo pomylić okrągłość z walcowatością albo z tolerancjami dotyczącymi osi.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Tolerancja okrągłości jest tolerancją kształtu (formy) i opisuje dopuszczalne odchyłki przekroju kołowego od idealnego okręgu."

Źródła:

  • ISO 1101:2017, Geometrical product specifications (GPS) — Geometrical tolerancing — Tolerances of form, orientation, location and run-out
  • Mitutoyo, "GD&T Symbols", https://www.mitutoyo.com/education/gdt/gdt-symbols/ (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia, "Circularity", https://en.wikipedia.org/wiki/Circularity (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z rysunku technicznego: tolerancje i pasowania
  • Wprowadzenie do tolerancji geometrycznych (GPS) na przykładach rysunków wykonawczych
  • Tablice/słowniki symboli tolerancji geometrycznych do nauki rozpoznawania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego