KWALIFIKACJA BUD22 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 9.
Która z przedstawionych budowli wodnych wymaga wykonania przepławki dla ryb?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przepławka jest potrzebna tam, gdzie budowla poprzecznie przerywa ciągłość cieku i utrudnia migrację ryb. Zapora betonowa tworzy barierę i zwykle powoduje piętrzenie, więc wymaga zapewnienia drożności dla ichtiofauny. Tama podłużna, ostroga i wał przeciwpowodziowy nie zamykają koryta w poprzek.

Pełne wyjaśnienie:

Przepławka (przejście dla ryb) to rozwiązanie umożliwiające migrację ichtiofauny wzdłuż cieku wtedy, gdy w rzece lub kanale pojawia się przeszkoda, której ryby nie są w stanie pokonać. Kluczowe jest więc pytanie: czy dana budowla stanowi barierę poprzeczną w korycie i powoduje różnicę poziomów/utrudnienie przejścia?

Odpowiedź "Zapora betonowa." jest właściwa, ponieważ zapora jest typową budowlą poprzeczną: zamyka koryto w poprzek, piętrzy wodę i tworzy istotną przeszkodę w wędrówkach ryb. W takiej sytuacji, aby zachować drożność cieku dla organizmów wodnych, stosuje się przepławki lub inne urządzenia umożliwiające migrację.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do kryterium bariery migracyjnej:

  • "Tama podłużna." to obiekt sytuowany wzdłuż brzegu (w osi zbliżonej do kierunku przepływu). Może wpływać na hydraulikę i stabilizację brzegu, ale nie stanowi typowej poprzecznej przeszkody na całej szerokości koryta.
  • "Ostroga prostopadła." (groyne) wysunięta w koryto również służy regulacji przepływu i ochronie brzegu. Zwykle nie zamyka jednak przekroju poprzecznego w sposób porównywalny do zapory; ryby mogą ominąć ją w korycie.
  • "Wał przeciwpowodziowy." jest budowlą ziemną zlokalizowaną poza korytem (w dolinie), której zadaniem jest ochrona terenów przed zalaniem. Nie tworzy przeszkody w przepływie wody w korycie i nie blokuje bezpośrednio migracji ryb w rzece.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawiają się budowle "w korycie" i "poza korytem", najpierw oceń, czy obiekt przecina ciek i tworzy różnicę poziomów. To najczęstszy sygnał, że potrzebne są rozwiązania zapewniające drożność dla ryb.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przepławka to budowla lub urządzenie, które umożliwia rybom pokonanie przeszkody w rzece (np. różnicy poziomów). Jej celem jest zachowanie drożności cieku, czyli możliwości migracji na tarliska, żerowiska i zimowiska mimo istnienia budowli hydrotechnicznych.
Zapora zwykle zamyka koryto w poprzek i powoduje piętrzenie, tworząc skok poziomu wody oraz strefy silnych turbulencji. Dla wielu gatunków taka przeszkoda jest nie do przejścia bez specjalnego przejścia. Dlatego przy zaporach często projektuje się rozwiązania przywracające drożność.
Najpierw sprawdź, czy obiekt jest budowlą poprzeczną w korycie i czy tworzy różnicę poziomów lub odcina trasę wędrówki. Jeśli budowla "przecina" ciek (jak zapora lub jaz), ryzyko bariery migracyjnej jest wysokie. Umocnienia brzegowe zwykle nie wymagają przepławki.
Zazwyczaj nie, ponieważ wał przeciwpowodziowy jest lokalizowany poza korytem rzeki i nie stanowi przeszkody w migracji w samym cieku. Wał ogranicza rozlewiska podczas wezbrań, ale nie tworzy poprzecznej bariery w przepływie wody w korycie, którą ryby musiałyby pokonać.
Nie zawsze. Ostroga wpływa na prąd i układ nurtu oraz chroni brzeg, ale zwykle nie zamyka przekroju rzeki na całej szerokości. Ryby często mogą ją ominąć w głównym nurcie lub przy drugim brzegu. W ocenie liczy się, czy obiekt realnie przerywa ciągłość cieku.
Typowy błąd to utożsamianie każdej budowli "przy wodzie" z koniecznością przepławki. Uczniowie mylą umocnienia brzegowe (ostrogi, tamy podłużne) z budowlami poprzecznymi. Warto zapamiętać: przepławka dotyczy głównie przeszkód, które przecinają rzekę.
Najczęściej dotyczą tego budowle poprzeczne w korycie, które piętrzą wodę i tworzą próg: zapory i inne obiekty powodujące istotną różnicę poziomów. W praktyce przy takich przeszkodach analizuje się wpływ na migrację i dobiera rozwiązania typu przepławka lub obejście.
Przepławka może być nieskuteczna, jeśli ma zły dobór parametrów (np. zbyt duże prędkości przepływu dla danych gatunków) lub jest źle zlokalizowana względem nurtu. Problemem bywa też brak wody do zasilania przepławki przy niskich stanach. Dlatego ważna jest analiza warunków hydrologicznych.
Uwzględnia się m.in. gatunki i ich możliwości pływowe, wysokość piętrzenia, zmienność przepływów, warunki hydrauliczne w wejściu i wyjściu oraz utrzymanie (zamulenie, zarastanie). Celem jest stworzenie korytarza migracji, który ryby rzeczywiście znajdą i pokonają.
Ucz się rozpoznawania typów budowli i ich funkcji: zapora/jaz (poprzeczne piętrzenie), ostroga/tama podłużna (regulacja i ochrona brzegu), wał (ochrona terenów). Na egzaminie szukaj w pytaniu kryterium "bariera poprzeczna w cieku" – to prowadzi do właściwej odpowiedzi.
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Przepławka jest potrzebna tam, gdzie budowla poprzecznie przerywa ciągłość cieku i utrudnia migrację ryb."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z hydrotechniki i budowli wodnych (rozdziały: budowle piętrzące, zapory, jazy)
  • Materiały dydaktyczne z ekologii cieków i migracji ryb (ciągłość ekologiczna, drożność koryta)
  • Wytyczne projektowe i opracowania branżowe dotyczące przepławek (typy przepławek, zasady doboru)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego