KWALIFIKACJA SPO3 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 5.
Która z wymienionych czynności jest oceniana w skali Katza?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skala (indeks) Katza służy do oceny podstawowych czynności życia codziennego (ADL), czyli samoobsługi. Obejmuje m.in. korzystanie z toalety, kąpiel, ubieranie, jedzenie, przemieszczanie oraz kontrolę zwieraczy. Gospodarowanie pieniędzmi, telefon i prace domowe to raczej czynności złożone (IADL).

Pełne wyjaśnienie:

Indeks (skala) Katza jest narzędziem oceny podstawowych czynności życia codziennego (ADL), czyli takich aktywności, które dotyczą bezpośredniej samoobsługi i są kluczowe dla określenia, na ile osoba starsza jest zależna od pomocy innych.

Dlatego odpowiedź "Korzystanie z toalety." pasuje do skali Katza: jest to klasyczna czynność ADL, oceniana jako wykonywana samodzielnie lub z pomocą. W praktyce opiekun, na podstawie takiej oceny, planuje bezpieczeństwo, asekurację, dobór sprzętu pomocniczego i częstotliwość wsparcia.

Pozostałe propozycje nie należą do podstawowych ADL w indeksie Katza:

  • "Gospodarowanie pieniędzmi." to czynność wymagająca planowania, oceny sytuacji i sprawności poznawczej; zwykle klasyfikuje się ją jako czynność złożoną/instrumentalną (IADL), a nie podstawową samoobsługę.
  • "Korzystanie z telefonu." także jest typowym przykładem IADL (obsługa urządzeń, komunikacja, organizacja spraw), często ocenianym w innych narzędziach niż Katz.
  • "Wykonywanie prac domowych." to aktywność złożona, zależna od środowiska i organizacji dnia; również częściej zalicza się ją do IADL, a nie do podstawowych ADL.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz nazwę Katza, skojarz ją z "samoobsługą": toaleta, kąpiel, ubieranie, jedzenie, przemieszczanie/transfer oraz kontrola zwieraczy. Jeśli odpowiedź dotyczy zarządzania, organizacji domu lub komunikacji, to zwykle obszar IADL.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Skala (indeks) Katza służy do oceny podstawowych czynności życia codziennego, czyli samoobsługi. Pomaga ustalić, czy senior wymaga pomocy m.in. przy toalecie, kąpieli, ubieraniu, jedzeniu czy przemieszczaniu. Wynik ułatwia planowanie zakresu opieki i monitorowanie zmian w czasie.
Do ADL w indeksie Katza zalicza się typowe obszary samoobsługi, takie jak: korzystanie z toalety, kąpiel, ubieranie, jedzenie, przemieszczanie/transfer oraz kontrola zwieraczy. Są to czynności podstawowe, a nie zadania organizacyjne typu finanse czy prowadzenie domu.
Toaleta jest czynnością podstawowej samoobsługi (ADL), bezpośrednio związaną z zależnością od opiekuna. Korzystanie z telefonu jest zwykle traktowane jako czynność złożona (IADL), bo wymaga obsługi narzędzi i kompetencji organizacyjno-poznawczych, więc bywa oceniane innymi skalami.
ADL to czynności podstawowe (samoobsługa: higiena, jedzenie, toaleta, ubieranie, transfer). IADL to czynności instrumentalne/złożone (np. finanse, telefon, zakupy, prace domowe). Na egzaminie pytaj siebie: czy to czynność "przy ciele i bezpieczeństwie", czy raczej "organizacja życia"?
Najczęstszy błąd to wybór czynności IADL (np. telefon, pieniądze, prace domowe) zamiast ADL. Drugi błąd to mieszanie różnych skal oceny sprawności i przypisywanie im tego samego zakresu. Pomaga zapamiętanie, że Katz dotyczy głównie samoobsługi i podstawowej niezależności.
Ocena ADL jest przydatna przy przyjęciu podopiecznego, po hospitalizacji, po upadkach, w trakcie rehabilitacji i przy podejrzeniu pogorszenia funkcjonowania. Pozwala ustalić priorytety wsparcia (np. asekuracja w toalecie) oraz dobrać działania profilaktyczne, by ograniczyć ryzyko urazów i powikłań.
Im większa zależność w ADL, tym bardziej plan opieki koncentruje się na bezpieczeństwie i stałej pomocy przy samoobsłudze. Przykładowo trudności w toalecie oznaczają potrzebę asekuracji, organizacji otoczenia (oświetlenie, poręcze) i zaplanowania czasu pomocy, aby zmniejszyć ryzyko upadku.
Nie są typowym elementem indeksu Katza, ponieważ prace domowe należą zwykle do obszaru czynności złożonych (IADL). Skala Katza koncentruje się na czynnościach podstawowych, bezpośrednio związanych z samoobsługą. Pytania egzaminacyjne często wykorzystują to rozróżnienie jako "pułapkę".
Ucz się poprzez porównanie: wypisz ADL (samoobsługa) i IADL (organizacja życia). Następnie ćwicz na krótkich scenariuszach, wskazując, które czynności wymagają bezpośredniej pomocy opiekuna. Dobrą metodą jest tworzenie fiszek: nazwa skali po jednej stronie, obszary oceny po drugiej.
Poza ADL warto obserwować funkcjonowanie poznawcze, ryzyko upadków, nastrój, odżywienie i nawodnienie, sen, ból oraz bezpieczeństwo w domu. Te elementy nie zawsze wchodzą do jednej skali ADL, ale realnie wpływają na samodzielność. W opiece liczy się całościowy obraz potrzeb seniora.
info

Około 58% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Skala (indeks) Katza służy do oceny podstawowych czynności życia codziennego (ADL), czyli samoobsługi."

Źródła:

  • Katz S, Ford AB, Moskowitz RW, Jackson BA, Jaffe MW. Studies of Illness in the Aged. The Index of ADL: A Standardized Measure of Biological and Psychosocial Function. JAMA (opis skali ADL Katza), 1963.
  • Merck Manual Professional Version: "Katz Index of Independence in Activities of Daily Living" (opis elementów ADL w skali Katza), https://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/assessment-of-the-older-patient/katz-index-of-independence-in-activities-of-daily-living-adl (dostęp: 27.02.2026).
  • Hartford Institute for Geriatric Nursing (HIGN): "Katz Index of Independence in Activities of Daily Living (ADL)" (zakres ADL i interpretacja), https://hign.org/consultgeri/try-this-series/katz-index-independence-activities-daily-living-adl (dostęp: 27.02.2026).

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z geriatrii/gerontologii dotyczące ADL i IADL
  • Przykładowe arkusze oceny ADL (indeks Katza) z komentarzem
  • Podręczniki do opieki długoterminowej opisujące planowanie wsparcia na podstawie oceny funkcjonalnej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego