KWALIFIKACJA MEP2 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 37.
Który mechanizm przedstawiono na rysunku?
Ilustracja przedstawia uchwyt szczękowy tokarki, który jest używany w obróbce skrawaniem do mocowania przedmiotów
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uchwyt szczękowy tokarki rozpoznaje się po szczękach zaciskowych służących do chwytania i centrowania obrabianego detalu podczas obrotu.
Wrzeciono jest elementem napędowym, a stoliki/uchwyty poziomujące służą głównie do ustawiania położenia, nie do zacisku detalu w osi obrotu.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna odpowiedź to uchwyt szczękowy tokarki, ponieważ jest to typowy mechanizm mocujący detal do obróbki na tokarce. Jego kluczową cechą funkcjonalną są szczęki, które po zaciśnięciu trzymają przedmiot, umożliwiając jego obrót wraz z osią wrzeciona. W praktyce szczęki mogą być samocentrujące lub niezależne, ale idea jest stała: zacisk i prowadzenie detalu w trakcie toczenia.

Odpowiedź wrzeciono wiertarki jest błędna, bo wrzeciono to przede wszystkim element napędowy (obracający narzędzie lub uchwyt narzędziowy). Samo wrzeciono nie pełni roli szczękowego mechanizmu zacisku detalu; w wiertarce typowo kojarzy się z uchwytem wiertarskim trzymającym wiertło, a nie z uchwytem do mocowania obrabianego przedmiotu jak w tokarce.

Odpowiedź stolik poziomujący również nie pasuje, ponieważ stoliki poziomujące służą do regulacji położenia (np. w osi X/Y/Z lub przez śruby nastawcze) i wypoziomowania elementu. Zwykle rozpoznaje się je po śrubach regulacyjnych, prowadnicach lub powierzchniach bazowych, a nie po szczękach zaciskowych przeznaczonych do pracy w ruchu obrotowym.

Odpowiedź uchwyt poziomujący pryzmatu jest typowa dla prac montażowych w optyce (mocowanie i ustawianie pryzmatu), gdzie kluczowe jest pozycjonowanie i kolimacja, a nie przenoszenie momentu obrotowego podczas skrawania. Taki uchwyt ma inne cechy konstrukcyjne (regulacje kątowe/poziomujące) i inne przeznaczenie niż uchwyt tokarski.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy na rysunku widać element, którego podstawowym zadaniem jest zaciśnięcie detalu i praca na osi obrotu, najpierw rozważ uchwyty tokarskie. Gdy dominują śruby nastawcze i powierzchnie bazowe do ustawiania – częściej będzie to stolik lub uchwyt pozycjonujący.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Uchwyt szczękowy to mechanizm mocujący detal na tokarce. Działa przez zacisk szczęk, które chwytają i często centrują przedmiot, aby mógł obracać się razem z osią obrabiarki podczas toczenia. Występują wersje samocentrujące i z niezależnym ruchem szczęk.
Uchwyt zwykle pokazuje szczęki (elementy zaciskowe) i konstrukcję przeznaczoną do trzymania detalu. Wrzeciono to element napędowy osi obrotu; na schematach częściej widać je jako wał/gniazdo łożyskowane. Jeśli rysunek akcentuje zacisk detalu, to częściej jest to uchwyt.
Wrzeciono wiertarki służy głównie do napędu narzędzia (np. wiertła) i przenoszenia obrotu. Mocowanie detalu realizuje się innymi elementami, np. imadłem lub stołem roboczym. Mechanizm szczękowy w wiertarce najczęściej dotyczy uchwytu wiertarskiego trzymającego narzędzie, a nie obrabiany przedmiot.
Stolik poziomujący to przyrząd do ustawiania położenia elementu, zwykle przez regulację śrubami lub prowadnicami. Jego zadaniem jest precyzyjne wypoziomowanie albo przesuw w osiach, a nie przenoszenie momentu obrotowego i zacisk detalu jak w uchwycie tokarskim. Spotyka się go w pomiarach i montażu.
Najczęściej są to: widoczne szczęki zaciskowe, symetryczne rozmieszczenie elementów chwytających, korpus przystosowany do pracy w osi obrotu oraz mechanizm ich przesuwu. Jeśli widać miejsce kontaktu z detalem realizowane przez szczęki, to silna przesłanka, że to uchwyt tokarski.
Może mieć elementy dociskowe, ale cel jest inny: w optyce priorytetem jest pozycjonowanie i stabilizacja bez deformacji elementu optycznego. Uchwyt do pryzmatu częściej ma regulacje nastawcze (poziomowanie/kąty) i powierzchnie bazowe, a nie typowe szczęki do pracy w obrocie i do obróbki skrawaniem.
Gdy elementy mechaniczne opraw, tulei, pierścieni lub adapterów do układów optycznych są wykonywane lub dopasowywane na tokarce. Umiejętność rozpoznania uchwytu i jego funkcji pomaga bezpiecznie planować mocowanie półfabrykatu oraz rozumieć, jak zapewnić osiowość i współosiowość części współpracujących z optyką.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie elementu napędu z elementem mocującym (wrzeciono vs uchwyt), wybór po "ogólnym kształcie" bez analizy funkcji oraz ignorowanie tego, czy mechanizm ma pracować w ruchu obrotowym czy służy do regulacji położenia. Pomaga zadanie sobie pytania: "co to ma robić?"
Warto uczyć się przez porównywanie: obejrzeć zdjęcia i schematy uchwytów tokarskich, wrzecion, stolików i uchwytów optycznych, a potem wypisać cechy rozpoznawcze. Dobrą metodą jest fiszka: nazwa → funkcja → 2–3 cechy konstrukcyjne widoczne na rysunku.
Sformułowania typu "na rysunku", "przedstawiono mechanizm", "wskaż element" zwykle oznaczają, że trzeba połączyć funkcję z cechami konstrukcyjnymi. Na takich zadaniach nie wystarcza znajomość definicji — trzeba umieć rozpoznać, czy element służy do mocowania, napędu, czy regulacji.
info

Statystycznie 60% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Uchwyt szczękowy tokarki rozpoznaje się po szczękach zaciskowych służących do chwytania i centrowania obrabianego detalu podczas obrotu."

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Uchwyt tokarski" https://pl.wikipedia.org/wiki/Uchwyt_tokarski (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL) – "Tokarka" https://pl.wikipedia.org/wiki/Tokarka (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL) – "Wrzeciono" https://pl.wikipedia.org/wiki/Wrzeciono_(mechanika) (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Instrukcje stanowiskowe BHP dla tokarki i wiertarki (materiały szkolne)
  • Podręczniki/notesy z pracowni: podstawy obróbki skrawaniem i oprzyrządowanie
  • Katalogi producentów uchwytów tokarskich (rysunki i nazewnictwo)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego