KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 21.
Który przekaźnik oznacza się przedstawionym symbolem graficznym?
Ilustracja przedstawia symbol graficzny przekaźnika impulsowego, co jest związane z kwalifikacją zawodową elektryka,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekaźnik impulsowy zmienia stan (np. załącza/wyłącza) pod wpływem krótkiego impulsu sterującego i często utrzymuje ten stan do kolejnego impulsu. Przekaźnik czasowy realizuje zwłokę lub pracę w funkcji czasu, a "priorytetowy" i "wielofunkcyjny" nie są typowymi, jednoznacznymi nazwami wynikającymi z samego symbolu.

Pełne wyjaśnienie:

Na schematach elektrycznych typ aparatu rozpoznaje się po symbolu graficznym, który opisuje jego funkcję, a nie tylko fakt, że jest to "jakiś przekaźnik". Przekaźnik impulsowy (często spotykany także jako bistabilny) reaguje na krótki sygnał sterujący: pojedynczy impuls powoduje zmianę stanu wyjścia, a kolejny impuls przełącza stan ponownie. Taka logika działania odróżnia go od przekaźników, które wymagają podtrzymania zasilania cewki, aby utrzymać stan.

Odpowiedź "Impulsowy" jest właściwa, jeśli symbol wskazuje na sterowanie impulsem/przełączanie stanów po impulsie. W praktyce taka funkcja bywa używana do realizacji prostego "pamiętania" stanu (np. przełączanie trybu pracy układu sterowania) bez rozbudowanej elektroniki.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "Czasowy" dotyczy przekaźników realizujących funkcje czasowe (zwłoka załączenia, zwłoka wyłączenia, praca cykliczna). Na schematach zwykle rozpoznaje się je po symbolice wskazującej na element czasowy lub oznaczeniach funkcyjnych związanych z opóźnieniem, a nie po symbolu typowym dla przełączania impulsowego.
  • "Priorytetowy" nie jest standardową, powszechnie jednoznaczną kategorią przekaźnika wynikającą z samego symbolu. Priorytet częściej opisuje logikę układu (np. który sygnał ma pierwszeństwo), a nie typ pojedynczego przekaźnika.
  • "Wielofunkcyjny" to określenie handlowe lub opisowe (np. przekaźnik czasowy wielofunkcyjny), ale bez dodatkowych oznaczeń funkcji nie stanowi jednoznacznej identyfikacji na podstawie samego symbolu.

Wskazówka egzaminacyjna: przy pytaniach o symbole warto kojarzyć je z zasadą działania (impuls, czas, bistabilność) i odróżniać nazwy funkcji elementu od opisów roli w układzie (np. "priorytet" jako cecha sterowania).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekaźnik impulsowy to aparat, który zmienia stan styków po krótkim impulsie sterującym i często utrzymuje ten stan do następnego impulsu. Stosuje się go m.in. do przełączania trybów pracy, realizacji funkcji "włącz/wyłącz" jednym przyciskiem oraz prostego zapamiętania stanu w układach sterowania.
Odróżnienie polega na rozpoznaniu, czy symbol sugeruje przełączanie po impulsie (często skojarzone z bistabilnością), czy funkcję zwłoki czasowej. Przekaźniki czasowe są zwykle opisywane funkcją opóźnienia lub elementem oznaczającym czas, natomiast impulsowe kojarzy się z przełączaniem stanu po impulsie.
Bo "czasowy" jest popularnym typem przekaźnika w automatyce i uczniowie wybierają go intuicyjnie. Jednak przekaźnik czasowy rozpoznaje się po funkcji zwłoki (załączenia/wyłączenia/cykli), a nie po dowolnym symbolu przekaźnika. W pytaniach egzaminacyjnych kluczowe jest dopasowanie symbolu do zasady działania.
Bistabilny oznacza, że przekaźnik ma dwa stabilne stany i może utrzymywać wybrany stan bez ciągłego podtrzymania sygnału sterującego. Zmiana stanu następuje zwykle po podaniu krótkiego impulsu (lub przełączeniu w drugą stronę innym impulsem). To pojęcie jest często powiązane z przekaźnikami impulsowymi.
Najczęściej "wielofunkcyjny" to określenie urządzenia (np. przekaźnika czasowego), które może realizować kilka funkcji zależnie od ustawień. Sam symbol podstawowy zwykle nie wystarcza do rozpoznania "wielofunkcyjności" bez dodatkowych opisów, zacisków lub oznaczeń funkcji w dokumentacji.
Przekaźnik czasowy stosuje się, gdy układ ma wykonać działanie po upływie czasu lub przez określony czas, np. opóźnione załączenie wentylatora, zwłoka wyłączenia urządzenia, praca cykliczna. Impulsowy wybiera się raczej do przełączania stanów po krótkich sygnałach i utrzymywania stanu do następnego impulsu.
Najczęstsze błędy to: zgadywanie po nazwie kojarzącej się z automatyką (np. "czasowy"), nieuwzględnianie dodatkowych elementów symbolu, mylenie opisu funkcji układu z typem aparatu oraz ignorowanie kontekstu, czy symbol dotyczy zwłoki czasowej, pamięci stanu, czy tylko zwykłego przekaźnika wykonawczego.
"Priorytet" zwykle opisuje regułę działania logiki sterowania: który sygnał ma pierwszeństwo, gdy wystąpi konflikt (np. STOP ma priorytet nad START). To częściej cecha algorytmu, przekaźnika logicznego/sterownika lub sposobu połączeń, a nie standardowa kategoria jednego przekaźnika rozpoznawalna wyłącznie z symbolu.
Najlepiej łączyć symbol z funkcją: do każdego symbolu dopisz 1–2 zdania "co robi w układzie" i przykład zastosowania. Ćwicz na krótkich schematach: rozpoznaj elementy i opisz przebieg działania. Dodatkowo korzystaj z baz symboli normowych oraz katalogów producentów, bo pokazują praktyczne warianty oznaczeń.
Tak, w zakresie współpracy z automatyką i aparaturą sterowniczą urządzeń towarzyszących instalacjom (np. układy zabezpieczeń, sterowanie wentylacją, sygnalizacja). Umiejętność czytania schematów i identyfikacji elementów, takich jak przekaźniki, pomaga w diagnostyce, odbiorach i bezpiecznej eksploatacji układów.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 46% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Przekaźnik impulsowy zmienia stan (np. załącza/wyłącza) pod wpływem krótkiego impulsu sterującego i często utrzymuje ten stan do kolejnego impulsu."

Źródła:

  • IEC 60617 – Graphical symbols for diagrams (database): https://www.iec.ch/dyn/www/f?p=103:1 (dostęp: 2026-03-05)
  • ISO 14617 – Graphical symbols for diagrams (opis normy i zakres): https://www.iso.org/standard/38097.html (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Podręczniki do elektrotechniki i automatyki w zakresie czytania schematów
  • Katalogi producentów aparatury sterowniczej (sekcje: przekaźniki, funkcje, oznaczenia)
  • Bazy symboli graficznych dla schematów elektrycznych (normowe zestawy symboli)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego