KWALIFIKACJA ELM2 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 21.
Który typ klucza potrzebny jest do odkręcenia śrub pokazanych na rysunku?
Ilustracja przedstawia trzy metalowe śruby z łbem typu TORX, które są ułożone na białym tle.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odpowiedź "TORX" jest właściwa, gdy gniazdo w łbie śruby ma kształt sześcioramiennej "gwiazdy" o zaokrąglonych ramionach. "HEX" dotyczy gniazda sześciokątnego (imbus), a "PH" i "PZ" to gniazda krzyżowe różniące się geometrią nacięć.

Pełne wyjaśnienie:

W montażu i serwisie urządzeń elektronicznych bardzo często spotyka się śruby z różnymi typami gniazd. Poprawny dobór klucza lub bitu jest kluczowy, bo ogranicza ryzyko obrobienia gniazda, poślizgu narzędzia oraz uszkodzenia elementów obudowy lub płyty.

Odpowiedź "TORX" jest poprawna wtedy, gdy na rysunku widać gniazdo w kształcie charakterystycznej, sześcioramiennej gwiazdy (tzw. profil typu Torx/hexalobular). Taki kształt zapewnia dobre przenoszenie momentu i mniejszą tendencję do "wyskakiwania" narzędzia z gniazda niż w przypadku wielu nacięć krzyżowych.

Pozostałe propozycje są niepoprawne, bo opisują inne geometrie:

  • "HEX" odnosi się do gniazda sześciokątnego (imbus). Na rysunku byłby widoczny regularny sześciokąt, a nie gwiazda.
  • "PH" (Phillips) to klasyczne gniazdo krzyżowe. Ma cztery główne ramiona krzyża i inną geometrię ścianek niż Torx.
  • "PZ" (Pozidriv) także jest gniazdem krzyżowym, zwykle rozpoznawalnym po dodatkowych, płytszych nacięciach pod kątem 45° względem głównych ramion. To nadal nie jest profil gwiazdkowy.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli w odpowiedziach pojawiają się jednocześnie "PH" i "PZ", warto pamiętać, że oba są krzyżowe, ale Torx jest "gwiazdką". Z kolei "HEX" to "imbus" (wielokąt, bez ramion). Rozpoznanie kształtu na rysunku zwykle wystarcza do poprawnej odpowiedzi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
TORX to typ gniazda napędowego w łbie śruby o kształcie sześcioramiennej "gwiazdy" z zaokrąglonymi ramionami. Rozpoznanie tego profilu pozwala dobrać właściwy bit/klucz, co zmniejsza ryzyko zniszczenia gniazda podczas odkręcania.
HEX (imbus) ma kształt regularnego sześciokąta, czyli "otwór" o 6 prostych ściankach. TORX ma 6 zaokrąglonych ramion jak gwiazdka. Jeśli widzisz ramiona/"płatki" zamiast prostych ścian, to wskazuje na TORX.
Zły bit nie przylega całą powierzchnią do ścianek gniazda, więc nacisk skupia się na małych punktach. Powoduje to wykruszanie lub "obrobienie" profilu oraz poślizg narzędzia. W elektronice może to też porysować obudowę lub uszkodzić elementy obok śruby.
PH to profil Phillips (klasyczny krzyżak), a PZ to profil Pozidriv (krzyżak z dodatkowymi nacięciami). Wyglądają podobnie, ale mają inną geometrię i nie powinny być stosowane zamiennie, bo rośnie ryzyko poślizgu i zniszczenia gniazda.
Śruby TORX często występują w obudowach laptopów, dysków, zasilaczy, urządzeń RTV oraz w sprzęcie wymagającym pewniejszego przenoszenia momentu. W praktyce serwisowej TORX jest popularny, bo ułatwia dokręcanie i odkręcanie bez "ześlizgiwania się" bitu.
To zależy od rodzaju elementu napędowego: przy śrubach z gniazdem wewnętrznym używa się zwykle bitu lub klucza typu "L". Gdy śruba ma wystający łeb w kształcie TORX (zewnętrzny), stosuje się nasadkę. Na egzaminie decyduje to, co widać na rysunku.
W praktyce wiele osób mówi "gwiazdka" na śrubę TORX, bo profil przypomina gwiazdę. Warto jednak pamiętać, że istnieją też inne "gwiazdkowe" profile, więc w zadaniach egzaminacyjnych liczy się liczba ramion i ich kształt typowy dla TORX.
Dobiera się go tak, aby bit wchodził ciasno i bez luzu, ale bez wciskania na siłę. Zbyt mały rozmiar będzie się ślizgał, a zbyt duży nie wejdzie do gniazda. W serwisie często używa się zestawów bitów, by szybko przymierzyć właściwy rozmiar.
Najczęstszy błąd to traktowanie PH i PZ jako zamiennych, bo oba są krzyżowe. W PZ zwykle widać dodatkowe nacięcia poza głównym krzyżem, a właściwy bit ma inną geometrię. Pomyłka kończy się poślizgiem i uszkodzeniem łba śruby.
Najlepiej przećwiczyć rozpoznawanie profili na zdjęciach i realnych elementach: TORX, HEX, PH i PZ. Pomaga też praca z zestawem bitów i porównanie, jak wyglądają końcówki. Na egzaminie kluczowa jest szybka identyfikacja kształtu gniazda na rysunku.
info

Około 56% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Odpowiedź "TORX" jest właściwa, gdy gniazdo w łbie śruby ma kształt sześcioramiennej "gwiazdy" o zaokrąglonych ramionach."

Źródła:

  • ISO 10664:2014, "Hexalobular internal driving feature for bolts and screws" (definicja i geometria profilu hexalobular/Torx).
  • Wiha – strona informacyjna o profilach TORX i bitach: https://www.wiha.com/pl/pl/narzedzia/wkretaki-i-bity/bity/torx/ (dostęp: 2026-02-28)
  • Wera – informacje o końcówkach/bits TORX: https://www-de.wera.de/en/great-tools/torx/ (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Katalogi producentów narzędzi (bity i wkrętaki Torx/PH/PZ/HEX) z rysunkami profili
  • Instrukcje serwisowe urządzeń elektronicznych wskazujące typy zastosowanych śrub
  • Materiały szkolne z podstaw montażu mechanicznego w elektronice (narzędzia i złącza)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego