KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 34.
Który wymiar odpowiada prawidłowo wykonanemu otworowi Ø42H7?
Ilustracja przedstawia tabelę z wartościami tolerancji normalnych dla różnych zakresów wymiarów i klas tolerancji.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla otworu Ø42H7 pole tolerancji "H" ma odchyłkę dolną równą 0, a klasa IT7 określa szerokość tolerancji dla danego zakresu średnic.
Wymiar 42,019 mm mieści się w dopuszczalnym przedziale dla H7, natomiast 42,031 mm przekracza górną granicę, a 41,981 mm i 41,921 mm są poniżej dolnej granicy.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczenie Ø42H7 składa się z trzech informacji: średnicy nominalnej (42 mm), położenia pola tolerancji (litera) oraz klasy dokładności (liczba).

Litera "H" dla otworu oznacza układ otworu podstawowego: odchyłka dolna otworu wynosi 0. W praktyce dolny wymiar graniczny jest równy wymiarowi nominalnemu, a całe pole tolerancji leży "powyżej" nominalu.

"7" (IT7) określa szerokość tolerancji (czyli różnicę między górnym i dolnym wymiarem granicznym) zależną od zakresu średnic. Aby rozstrzygnąć zadanie, nie trzeba liczyć tej szerokości od podstaw, ale trzeba rozumieć zasadę: dla H7 dopuszczalne są wartości od 42,000 mm do 42,000 mm + tolerancja IT7 dla danego przedziału średnic.

Wśród podanych wartości:

  • 42,019 mm jest większe od 42,000 mm i jednocześnie nie przekracza typowej górnej granicy dla H7 w tym zakresie średnic, więc jest zgodne z wymaganiem.
  • 42,031 mm jest zbyt duże – przekracza górny wymiar graniczny, co oznacza, że otwór jest "przewymiarowany" i może zepsuć pasowanie.
  • 41,981 mm jest mniejsze od nominalu, a dla "H" nie dopuszcza się zejścia poniżej nominalu (odchyłka dolna = 0), więc taki otwór jest za mały.
  • 41,921 mm tym bardziej jest poniżej dolnej granicy, więc jest niezgodne.

Wskazówka egzaminacyjna: przy literze H warto zapamiętać prostą kontrolę: każdy wynik poniżej nominalu jest automatycznie błędny. Dopiero potem sprawdza się, czy nie przekroczono górnej granicy wynikającej z klasy IT.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza otwór o średnicy nominalnej 42 mm wykonany w polu tolerancji H i klasie dokładności IT7. Litera określa położenie tolerancji względem nominalu, a liczba – jej szerokość (dokładność wykonania) zależną od zakresu średnic.
Graniczne wymiary to wymiar dolny i wymiar górny. Dla pola H w otworze odchyłka dolna wynosi 0, więc wymiar dolny = nominalny. Wymiar górny otrzymuje się przez dodanie tolerancji IT7 z tablic ISO dla danego zakresu średnic.
To cecha układu otworu podstawowego w systemie ISO pasowań. Ułatwia projektowanie i technologię: otwór "zaczyna się" od nominalu, a zmienia się tylko jego górna granica w zależności od wymaganej klasy dokładności i dopasowania do wałka.
Nie, ponieważ dla otworu w polu H nie dopuszcza się zejścia poniżej wymiaru nominalnego (odchyłka dolna = 0). Każda wartość mniejsza niż 42,000 mm oznacza, że otwór jest za mały i nie spełnia warunku H7, niezależnie od klasy IT.
Trzeba znać (lub odczytać z tablic) górną odchyłkę dla H7 przy średnicy nominalnej 42 mm (zależną od przedziału średnic). Następnie porównać: jeśli 42,031 mm jest większe od wymiaru górnego, to otwór przekracza tolerancję i jest niezgodny.
Najczęściej używa się średnicówek (czujnikowych lub mikrometrycznych), mikrometrów wewnętrznych oraz sprawdzianów wtyczkowych GO/NOGO. W produkcji seryjnej sprawdziany przyspieszają ocenę zgodności, a średnicówki pozwalają uzyskać wartość liczbową pomiaru.
H7 jest bardzo częste w budowie maszyn, gdy potrzeba powtarzalnego, dość dokładnego otworu pod współpracę z wałkiem (np. pasowania suwliwe lub przejściowe zależnie od tolerancji wałka). Typowe zastosowania to gniazda tulei, osadzenia łożysk (zależnie od projektu) i kołków.
H7 dotyczy zwykle otworu (wielka litera) i ma odchyłkę dolną równą 0. h7 dotyczy zwykle wałka (mała litera) i ma odchyłkę górną równą 0. To lustrzane położenia pól tolerancji, dlatego nie wolno ich zamieniać.
Najczęstsze pomyłki to: zakładanie tolerancji symetrycznej względem nominalu, mylenie zapisu dla otworu i wałka (H vs h), nieuwzględnianie przedziału średnic przy doborze IT oraz wybór wartości "najbliżej 42,000" bez sprawdzenia, czy nie przekroczono granic tolerancji.
Przećwicz trzy kroki: (1) rozpoznaj, czy to otwór czy wałek (wielkość litery), (2) ustal, po której stronie nominalu leży pole tolerancji (np. H: od 0 w górę), (3) korzystaj z tablic ISO dla IT i zakresów średnic. Warto robić szybkie szkice pól tolerancji.
info

Około 44% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts
  • PN-EN ISO 286-2 (wydanie zgodne z ISO 286-2), System tolerancji i pasowań — Tabele klas tolerancji i odchyłek granicznych (norma wdrażająca ISO w Polsce)

Materiały:

  • Tablice tolerancji i pasowań ISO (materiały dydaktyczne do rysunku technicznego maszynowego)
  • Norma ISO 286 (system tolerancji i pasowań) – część dotycząca odchyłek i klas IT
  • Podręczniki z metrologii warsztatowej (sprawdziany, średnicówki, mikrometry)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego