KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 30.
Tolerancja otworu o średnicy Φ42H8 wynosi 0,039. Który wymiar odpowiada poprawnie wykonanemu otworowi?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Strefa tolerancji otworu H ma dolną odchyłkę równą 0, więc dla Φ42H8 dopuszczalny wymiar to 42,000–42,039 mm (IT8 = 0,039 mm). Wartość 42,002 mm mieści się w tym przedziale, pozostałe są zaniżone lub zawyżone. Taki otwór spełnia wymaganie tolerancji.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczenie Φ42H8 opisuje otwór o nominalnej średnicy 42 mm z polem tolerancji H i klasą dokładności IT8.

Kluczowe są dwie informacje:

  • Litera H (dla otworu) oznacza, że dolna odchyłka otworu wynosi 0. Innymi słowy, dolny wymiar graniczny otworu jest równy wymiarowi nominalnemu.
  • IT8 określa szerokość tolerancji. W treści zadania podano ją bezpośrednio jako 0,039 mm.

Skoro tolerancja (szerokość pola) wynosi 0,039 mm, a dolna odchyłka dla H jest równa 0, to:

  • dolny wymiar graniczny: 42,000 mm,
  • górny wymiar graniczny: 42,039 mm.

Poprawnie wykonany otwór musi mieć średnicę mieszczącą się w przedziale od 42,000 do 42,039 mm (włącznie).

Odpowiedź "42,002 mm" jest poprawna, ponieważ znajduje się nieco powyżej nominalu i nie przekracza górnej granicy 42,039 mm.

Pozostałe propozycje są błędne, bo:

  • "41,980 mm" jest mniejsze niż 42,000 mm, czyli poniżej dolnego wymiaru granicznego (otwór jest za mały).
  • "41,978 mm" również jest poniżej 42,000 mm, więc także nie spełnia tolerancji.
  • "42,200 mm" znacznie przekracza 42,039 mm, czyli otwór jest za duży.

Wskazówka egzaminacyjna: przy polu H dla otworów zapamiętaj regułę: "H zaczyna się od zera" (dolna odchyłka = 0), a cała tolerancja "idzie w plus".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To oznaczenie średnicy nominalnej 42 mm dla otworu oraz pola tolerancji H i klasy dokładności IT8. Litera definiuje położenie tolerancji (odchyłki), a liczba określa jej szerokość (dokładność wykonania).
Najpierw ustalasz szerokość tolerancji IT dla danej średnicy i klasy (tu podano 0,039 mm). Dla pola H dolna odchyłka wynosi 0, więc przedział to: nominał do nominał + IT, czyli 42,000–42,039 mm.
W systemie ISO pole tolerancji H dla otworu jest zdefiniowane jako pole, którego dolna granica pokrywa się z wymiarem nominalnym. Dzięki temu łatwo budować pasowania w systemie otworu podstawowego, dobierając różne wałki do jednego otworu.
Nie. To częsty błąd. W zadaniu 0,039 mm to cała szerokość tolerancji. Dla otworu H tolerancja nie jest symetryczna, bo dolna odchyłka = 0. Całe 0,039 mm "idzie" w górę od 42,000 mm.
Porównaj wymiar z granicami: dla Φ42H8 (przy tolerancji 0,039 mm) dopuszczalne jest 42,000–42,039 mm. 42,002 mm jest większe od 42,000 i mniejsze od 42,039, więc spełnia wymagania. To prosta kontrola "czy mieści się w przedziale".
W praktyce używa się m.in. średnicówki czujnikowej, mikrometru do otworów lub sprawdzianów trzpieniowych (GO/NOGO) zależnie od wymaganej dokładności. Suwmiarka bywa niewystarczająca dla klas tolerancji wymagających większej pewności pomiaru.
Najczęściej: symetryczne dzielenie tolerancji mimo pola H, mylenie otworu z wałkiem (H vs h), nieuwzględnienie, że wymiar graniczny może być równy nominałowi, oraz błędy w zapisie jednostek (mm vs µm). Pomaga zapisanie granic w dwóch liniach.
Stosuje się go wtedy, gdy wygodniej jest utrzymywać stałe narzędzia do wykonywania otworów (np. rozwiertaki, wytaczadła) i zmieniać pasowanie doborem wałka. Pole H jest wtedy punktem odniesienia, a różne pola wałka dają luz, przejście lub wcisk.
Samo H8 nie definiuje pasowania, bo potrzebujesz jeszcze tolerancji wałka (np. g7, h7, p6). Dopiero para (np. H8/h7) określa, czy będzie luz, pasowanie przejściowe czy wcisk. Na egzaminie zawsze sprawdzaj, czy podano oba elementy: otwór i wałek.
Ćwicz: (1) rozpoznawanie pola tolerancji (H, h itd.), (2) wyznaczanie wymiarów granicznych, (3) ocenę zgodności wymiaru, (4) dobór przyrządów pomiarowych. Pomaga tablica ISO 286 i seria krótkich zadań "czy mieści się w tolerancji" wykonywanych na czas.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 40% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Strefa tolerancji otworu H ma dolną odchyłkę równą 0, więc dla Φ42H8 dopuszczalny wymiar to 42,000–42,039 mm (IT8 = 0,039 mm)."

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1:2011, "Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — System ISO tolerancji liniowych — Część 1: Podstawy tolerancji, odchyłki i pasowania"
  • PN-EN ISO 286-2:2011, "Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — System ISO tolerancji liniowych — Część 2: Tablice standardowych klas tolerancji i odchyłek granicznych otworów i wałków"
  • ISO 286-1:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits"

Materiały:

  • Normy tolerancji i pasowań ISO 286 (część 1 i 2) – tabele odchyłek i klas IT
  • Podręczniki/kompendia z rysunku technicznego maszynowego (działy: tolerancje i pasowania)
  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (pomiary średnic otworów, dobór przyrządów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego