KWALIFIKACJA MEC8 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 23.
Który z wymiarów mieści się w tolerancji wykonania wymiaru przedstawionego na rysunku?
Ilustracja przedstawia wymiar tolerancji, który jest kluczowym elementem w kontekście egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wartość mieści się w tolerancji tylko wtedy, gdy jest jednocześnie nie mniejsza od wymiaru minimalnego i nie większa od wymiaru maksymalnego wynikających z zapisu tolerancji na rysunku.
Po porównaniu czterech podanych wyników z granicami tolerancji, poprawna jest wartość 40,075.

Pełne wyjaśnienie:

Na rysunku technicznym wymiar nominalny jest podany razem z informacją o tolerancji (np. w postaci odchyłek górnej i dolnej albo jako tolerancja symetryczna). Z takiego zapisu wyznacza się dwa wymiary graniczne:

  • wymiar minimalny – najniższa dopuszczalna wartość,
  • wymiar maksymalny – najwyższa dopuszczalna wartość.

Każdy wynik pomiaru lub wartość proponowanego wymiaru wykonania należy porównać z tym zakresem. Zasada oceny jest zawsze taka sama: wartość jest zgodna, gdy spełnia jednocześnie warunki "nie mniej niż minimum" oraz "nie więcej niż maksimum". Jeśli przekracza którąkolwiek granicę (w dół lub w górę), jest niezgodna.

Odpowiedź "40,075" jest poprawna, ponieważ po odczytaniu tolerancji z rysunku i wyznaczeniu granic okazuje się, że ta wartość znajduje się wewnątrz dopuszczalnego przedziału.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, bo leżą poza zakresem tolerancji: część z nich przekracza granicę górną (wartości zbyt duże), a część jest poniżej granicy dolnej (wartość zbyt mała). Typową pułapką jest skupienie się wyłącznie na liczbie "40" i intuicyjne uznanie, że "niewielka różnica" jest dopuszczalna, bez sprawdzenia rzeczywistych odchyłek z rysunku.

W praktyce mechanika-monterka taka umiejętność jest kluczowa w kontroli międzyoperacyjnej i końcowej: na jej podstawie podejmuje się decyzję, czy detal można montować, czy wymaga poprawek, selekcji albo reklamacji. Warto ćwiczyć schemat: odczytaj tolerancję → wyznacz min/max → porównaj wynik.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja wymiaru to dopuszczalny zakres odchylenia wymiaru rzeczywistego od wymiaru nominalnego. Na rysunku jest podawana jako odchyłka górna i dolna albo jako tolerancja symetryczna. Z tolerancji wyznacza się wymiar minimalny i maksymalny.
Najpierw odczytaj wymiar nominalny i zapis tolerancji. Następnie policz granice: wymiar maksymalny = nominalny + odchyłka górna, a wymiar minimalny = nominalny + odchyłka dolna. Potem sprawdź, czy dana wartość mieści się między tymi granicami.
Bo "tolerancja" bywa używana potocznie jako jedna liczba, a na rysunku często występują dwie odchyłki (górna i dolna). Uczeń może odruchowo porównywać wynik tylko z jedną z nich albo błędnie przyjąć, że zakres jest symetryczny, mimo że zapis wskazuje inaczej.
Poza tolerancją są wszystkie wartości mniejsze od wymiaru minimalnego oraz większe od wymiaru maksymalnego. Nie ma znaczenia, czy przekroczenie jest "małe" — liczy się tylko zgodność z granicami. Dlatego zawsze porównuj liczbę z przedziałem min–max, a nie z samym nominalnym.
Wynik jest zgodny, gdy mieści się w granicach tolerancji wynikających z rysunku, czyli jest nie mniejszy od wartości minimalnej i nie większy od wartości maksymalnej. W praktyce oznacza to, że detal można dopuścić do montażu bez ryzyka problemów z pasowaniem.
Zapis +a/−b oznacza tolerancję niesymetryczną: górna granica jest oddalona od nominalu o "+a", a dolna o "−b". Wtedy maksimum liczysz przez dodanie a do nominalu, a minimum przez odjęcie b (czyli dodanie liczby ujemnej). To częsty format w zadaniach egzaminacyjnych.
Zwykle tak: jeżeli wartość jest dokładnie równa wymiarowi minimalnemu albo maksymalnemu, to nadal mieści się w tolerancji (jest "na granicy", ale w zakresie). Na egzaminie trzeba uważnie porównać liczby i nie odrzucać wyniku tylko dlatego, że wygląda "podejrzanie" blisko limitu.
Najczęściej stosuje się suwmiarkę (szybka kontrola), mikrometr (większa dokładność), a w kontroli warsztatowej także sprawdziany graniczne, gdy pasowanie jest krytyczne. Dobór narzędzia zależy od wymaganej dokładności i od tego, czy trzeba ocenić wynik w tysięcznych części milimetra.
Częste są błędy nieuwagi: przestawienie cyfr, mylenie setnych z tysięcznymi, albo złe odczytanie separatora dziesiętnego. Zdarza się też, że zdający porównuje tylko z nominalem (np. 40,00), a nie z granicami tolerancji, przez co wybiera wartość pozornie "najbliższą".
Ćwicz stały schemat: odczyt zapisu tolerancji z rysunku, wyznaczenie wartości minimalnej i maksymalnej oraz kwalifikowanie podanych wyników. Pomaga rozwiązywanie krótkich serii zadań z różnymi zapisami (symetryczny, +/−, pasowania). Zawsze zapisuj min–max obok wymiaru.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 14405-1:2016, Geometrical product specifications (GPS) — Dimensional tolerancing — Part 1: Linear sizes

Materiały:

  • Podręczniki do rysunku technicznego maszynowego (tolerancje i pasowania)
  • Materiały szkolne z metrologii warsztatowej (pomiary, ocena zgodności)
  • Normy i opracowania dotyczące systemu tolerancji i pasowań (GPS/ISO)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego