KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 33.
Który z wymienionych leków nie może być sporządzony przez technika farmaceutycznego?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Technik farmaceutyczny może sporządzać leki recepturowe i apteczne tylko z substancji niezastrzeżonych, a wyłączone są m.in. środki odurzające i psychotropowe oraz substancje z Listy A. Fosforan kodeiny jest opioidem klasyfikowanym jako środek odurzający, więc taki roztwór nie może być sporządzony przez technika.

Pełne wyjaśnienie:

W praktyce aptecznej technik farmaceutyczny (po spełnieniu warunków wskazanych w przepisach) może wykonywać wiele czynności recepturowych, ale zakres ten ma wyraźne wyłączenia. Kluczowe jest rozróżnienie między:

  • ograniczeniami prawnymi (np. środki odurzające, substancje psychotropowe, substancje bardzo silnie działające z Listy A),
  • wymaganiami technologicznymi (np. jałowość kropli do oczu), które same w sobie nie przesądzają o zakazie dla technika.

Odpowiedź "Roztwór z fosforanem kodeiny" jest poprawna, ponieważ fosforan kodeiny jest pochodną opioidową i w kontekście wskazano go jako środek odurzający. Preparaty zawierające środki odurzające są objęte wyłączeniem z czynności technika, więc taki lek recepturowy powinien sporządzić farmaceuta.

Pozostałe propozycje są przykładami substancji, które (zgodnie z podanym kontekstem) nie są traktowane jako wyłączone dla technika:

  • "Spirytusowy roztwór jodu" – jod w roztworze antyseptycznym nie jest substancją kontrolowaną; to typowy preparat recepturowy/apteczny.
  • "Maść z hydrokortyzonem" – hydrokortyzon jest kortykosteroidem, ale w kontekście wskazano, że nie jest kwalifikowany jako substancja z Listy A, więc sam fakt działania przeciwzapalnego nie tworzy zakazu.
  • "Krople do oczu z gentamycyną" – gentamycyna to antybiotyk aminoglikozydowy. Częsty błąd polega na utożsamieniu antybiotyku z "substancją zastrzeżoną". Z kontekstu wynika, że technik może sporządzać także preparaty jałowe (np. krople do oczu), o ile nie zawierają substancji wyłączonych.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedzi pojawia się opioid (np. kodeina) lub inne substancje kontrolowane, najpierw oceń, czy nie wchodzą w kategorię środków odurzających/psychotropowych. Dopiero potem rozważ aspekt technologiczny postaci leku (np. jałowość).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że technik nie może wykonywać w recepturze preparatów zawierających określone grupy substancji, np. środki odurzające lub substancje psychotropowe. Takie leki wymagają sporządzenia przez farmaceutę, nawet jeśli sama postać leku (np. roztwór) jest technologicznie prosta.
Fosforan kodeiny jest opioidowym lekiem przeciwbólowym i w kontekście wskazano go jako środek odurzający. Ponieważ preparaty z środkami odurzającymi należą do wyłączeń kompetencyjnych technika, receptura z kodeiną nie może być wykonana przez technika, lecz przez farmaceutę.
Tak, jałowość sama w sobie nie stanowi zakazu. Decydujące jest, czy substancja czynna należy do grup wyłączonych (np. odurzające, psychotropowe, Lista A). Jeśli substancja jest dozwolona, technik może przygotować preparat jałowy zgodnie z zasadami aseptyki.
W podanym kontekście gentamycyna jest opisana jako antybiotyk aminoglikozydowy i wskazano, że nie jest substancją kontrolowaną. Dlatego nie jest automatycznie wyłączona z receptury wykonywanej przez technika, o ile spełnione są pozostałe wymagania dotyczące sporządzania.
Najczęściej chodzi o substancje wymieniane jako wyłączone: środki odurzające, substancje psychotropowe oraz substancje bardzo silnie działające (Lista A). Na egzaminie warto kojarzyć przykłady (np. opioidy) i sprawdzać, czy dana substancja nie należy do tych kategorii.
Częstą pułapką jest mylenie jałowości z zakazem prawnym. Studenci zakładają, że "jałowe = tylko farmaceuta", a tymczasem ograniczenia wynikają głównie z rodzaju substancji (kontrolowana/Lista A). Postać jałowa jest wymaganiem technologicznym, nie zawsze kompetencyjnym.
W kontekście wskazano, że hydrokortyzon nie jest traktowany jako substancja z Listy A, a więc nie należy do podstawowych wyłączeń. Dlatego taka maść może być rozpatrywana jako preparat niezastrzeżony, o ile recepta nie zawiera innych substancji objętych zakazem.
Wskazówką są nazwy znane z grupy opioidów (np. kodeina) oraz informacja, że substancja jest środkiem odurzającym lub należy do odpowiedniej grupy klasyfikacyjnej. Na egzaminie warto kojarzyć typowe opioidy i pamiętać, że to one najczęściej uruchamiają zakaz sporządzania przez technika.
Wtedy, gdy w składzie jest substancja objęta wyłączeniami kompetencyjnymi technika (np. środki odurzające/psychotropowe, substancje bardzo silnie działające). Nawet poprawna technika wykonania nie znosi ograniczeń prawnych dotyczących tego, kto może sporządzić dany lek.
Najlepiej zbudować listę "czerwonych flag": opioidy (np. kodeina), substancje psychotropowe, Lista A. Następnie ćwiczyć na przykładach postaci leku (maść, roztwór, krople jałowe), pamiętając, że postać nie przesądza o zakazie. Pomaga też praca na kazusach z recept.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 49% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Technik farmaceutyczny może sporządzać leki recepturowe i apteczne tylko z substancji niezastrzeżonych, a wyłączone są m.in. środki odurzające i psychotropowe oraz substancje z Listy A."

Źródła:

  • Wykazy substancji kontrolowanych (środki odurzające i substancje psychotropowe) – klasyfikacja z grupą II-N wskazana w kontekście; szczegółowy dokument źródłowy nie został przytoczony

Materiały:

  • Tekst jednolity ustawy Prawo farmaceutyczne (część dot. uprawnień technika farmaceutycznego)
  • Akt wykonawczy/rozporządzenie dotyczące czynności technika farmaceutycznego (wg programu nauczania i aktualnych przepisów)
  • Farmakopea Polska – informacje o wykazach (m.in. Lista A) oraz zasady receptury

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego