KWALIFIKACJA ELM3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 4.
Którym z przedstawionych przyrządów pomiarowych można zmierzyć głębokość uskoku?
Ilustracja przedstawia cztery różne przyrządy pomiarowe, które są prawdopodobnie używane w kontekście kwalifikacji zawodowej
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Głębokość uskoku mierzy się przyrządem, który ma stopkę/oparcie o powierzchnię odniesienia oraz element pomiarowy wysuwany w głąb (np. głębokościomierz lub suwmiarka z prętem do pomiaru głębokości). Przyrządy przeznaczone do średnic lub grubości bez bazowania na płaszczyźnie nie zapewnią poprawnego pomiaru tego parametru.

Pełne wyjaśnienie:

Pomiar głębokości uskoku (stopnia) polega na wyznaczeniu odległości w kierunku prostopadłym między dwiema powierzchniami leżącymi na różnych poziomach. Żeby taki pomiar był wiarygodny, przyrząd musi spełniać warunek metrologiczny: mieć element bazujący (oparcie o powierzchnię odniesienia) oraz element pomiarowy, który dociera do dna uskoku.

Dlatego poprawny wybór to przyrząd zaprojektowany do pomiarów głębokości (np. głębokościomierz albo suwmiarka z funkcją pomiaru głębokości, wykorzystująca pręt głębokościowy). Taki przyrząd opiera się stopką o górną powierzchnię, a następnie wysuwa końcówkę/pręt do dolnej powierzchni uskoku i odczytuje wynik.

Pozostałe typowe przyrządy, które bywają mylone w takim zadaniu, są nieodpowiednie z następujących powodów:

  • Przyrządy do pomiaru średnic zewnętrznych/wewnętrznych (np. mikrometr zewnętrzny, średnicówka) nie mają właściwego bazowania na płaszczyźnie i mierzą inny wymiar geometryczny.
  • Przyrządy do pomiaru grubości/szerokości działają przez zacisk dwóch powierzchni z boków; nie mierzą odległości "w głąb" i łatwo dają wynik pozorny, jeśli użyje się ich do stopnia.
  • Czujnik zegarowy sam w sobie jest czujnikiem przemieszczenia i do pomiaru głębokości uskoku wymaga odpowiedniego oprzyrządowania (statywu, podstawy, końcówki) oraz procedury porównawczej; bez tego nie jest bezpośrednim przyrządem do pomiaru głębokości.

Wskazówka egzaminacyjna: na ilustracjach szukaj elementu, który wygląda jak "stopka" opierana o płaszczyznę oraz cienkiego wysuwanego trzpienia/pręta. Jeśli przyrząd nie może stabilnie oprzeć się o górną powierzchnię i "sięgnąć" do dna, to nie jest właściwy do pomiaru głębokości uskoku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Głębokość uskoku (stopnia) to różnica poziomów między dwiema powierzchniami elementu mierzona w kierunku prostopadłym do tych powierzchni. W praktyce to "ile w dół" znajduje się niższy stopień względem wyższego. Taki wymiar kontroluje się np. w gniazdach, rowkach i stopniach pod łożyska.
Najczęściej używa się przyrządu z funkcją pomiaru głębokości: głębokościomierza lub suwmiarki wyposażonej w pręt do pomiaru głębokości. Kluczowe jest, aby przyrząd opierał się stopką o powierzchnię odniesienia, a końcówka pomiarowa sięgała dna uskoku.
Suwmiarka może mierzyć głębokość, ponieważ ma wysuwany pręt (lub krawędź) działający jak głębokościomierz. Korpus suwmiarki stanowi oparcie na górnej powierzchni, a pręt wysuwa się do dna. Warunkiem jest prostopadłe ustawienie i stabilne bazowanie na płaszczyźnie.
Nie, mikrometr zewnętrzny jest przeznaczony do pomiaru średnic i grubości między dwiema równoległymi powierzchniami, które obejmuje wrzecionem i kowadełkiem. Zwykle nie ma stopki bazowej umożliwiającej poprawne oparcie o powierzchnię odniesienia przy pomiarze "w głąb", więc dałby wynik przypadkowy.
Stopkę/oparcie przyrządu połóż płasko na górnej powierzchni (odniesieniu), a końcówkę pomiarową wysuń do dna uskoku. Utrzymuj prostopadłość i unikaj przechylenia, bo to typowe źródło błędu. Dobrą praktyką jest lekki docisk i kilkukrotny odczyt w różnych punktach.
Najczęstsze błędy to: przechylenie przyrządu (brak prostopadłości), bazowanie na zabrudzonej/poszarpanej krawędzi, oparcie stopki częściowo na uskoku zamiast na płaszczyźnie oraz zbyt duża siła docisku. Błąd daje też wybór przyrządu bez stopki bazowej do pomiarów głębokości.
Głębokościomierz warto wybrać, gdy potrzebujesz lepszej stabilności bazowania, większego zakresu lub gdy kształt elementu utrudnia poprawne oparcie korpusu suwmiarki. W praktyce serwisowej i montażowej bywa wygodniejszy przy głębszych gniazdach oraz gdy trzeba ograniczyć wpływ przechylenia.
Szukaj elementu przypominającego szeroką stopkę (podstawę) do oparcia na płaszczyźnie oraz cienkiego trzpienia lub pręta wysuwanego w dół. Przyrządy do średnic mają zwykle końcówki obejmujące detal, a nie stopkę. Czujnik zegarowy ma tarczę i wymaga statywu, by mierzyć w sposób powtarzalny.
Pośrednio tak, ale nie jest to typowy pomiar bezpośredni. Czujnik mierzy przemieszczenie, więc potrzebuje stabilnej podstawy, odpowiedniego ustawienia i procedury porównawczej (np. do powierzchni wzorcowej). W zadaniach jednokrotnego wyboru zwykle oczekuje się przyrządu stricte do głębokości.
Ćwicz rozpoznawanie funkcji przyrządów po ich budowie: co jest bazą (stopką), co jest końcówką pomiarową i jaki wymiar mierzy (średnica, grubość, głębokość). Dobrze działa nauka na przykładach: średnica zewnętrzna, średnica wewnętrzna, głębokość rowka, głębokość uskoku. Zwracaj uwagę na typowe pułapki ilustracyjne.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że głębokość uskoku mierzy się przyrządem, który ma stopkę/oparcie o powierzchnię odniesienia oraz element pomiarowy wysuwany w głąb (np. głębokościomierz lub suwmiarka z prętem do pomiaru głębokości).

Źródła:

  • ISO 13385-1:2019, Geometrical product specifications (GPS) — Dimensional measuring equipment — Part 1: Callipers — Design and metrological characteristics

Materiały:

  • Podręczniki/metodyki metrologii warsztatowej (dział: przyrządy do pomiaru długości i głębokości)
  • Instrukcje producentów suwmiarki/głębokościomierza – opis funkcji pomiaru głębokości i prawidłowego bazowania
  • Ćwiczenia praktyczne: pomiar głębokości rowka i uskoku kilkoma przyrządami oraz porównanie błędów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego