Luz zaworowy (często nazywany też luzem cieplnym) to niewielka szczelina w mechanizmie rozrządu, mierzona między elementami sterującymi a trzonkiem zaworu (lub innym punktem przewidzianym przez konstrukcję). Jego podstawowym zadaniem jest kompensacja rozszerzalności cieplnej elementów pracujących w wysokiej temperaturze.
Wraz ze wzrostem temperatury metale wydłużają się. W układzie rozrządu nagrzewają się m.in. zawory, dźwignie, popychacze oraz inne elementy przenoszące ruch od wałka rozrządu. Gdyby nie przewidziano luzu, po rozgrzaniu silnika elementy mogłyby "zabrać" całą rezerwę i spowodować niedomykanie zaworu. To prowadzi do utraty szczelności komory spalania, spadku osiągów, trudniejszego rozruchu, a w skrajnych przypadkach do przegrzewania i uszkodzeń zaworu oraz gniazda.
Dlatego odpowiedź "kompensacji rozszerzalności cieplnej elementów układu" jest poprawna: luz jest celowo wprowadzony na zimno, aby po nagrzaniu silnika mechanizm pracował w zaprojektowanych warunkach.
- "zwiększenia współczynnika napełnienia cylindra" – napełnianie zależy głównie od faz rozrządu, wzniosu zaworów, prędkości przepływu i konstrukcji dolotu/wydechu. Luz zaworowy nie jest narzędziem do jego zwiększania; niewłaściwy luz zwykle pogarsza napełnianie, bo zmienia efektywny czas otwarcia zaworu.
- "wyciszenia pracy rozrządu" – zbyt duży luz często powoduje charakterystyczne "klekotanie". Wyciszenie nie jest celem stosowania luzu; celem jest poprawna praca w temperaturze roboczej.
- "poprawy chłodzenia zaworów" – chłodzenie zaworu odbywa się głównie przez kontakt grzybka z gniazdem (oddawanie ciepła do głowicy) oraz przez prowadnicę. Zbyt mały luz może wręcz utrudniać pełne domknięcie i pogorszyć oddawanie ciepła, więc nie jest to powód wprowadzania luzu.
W praktyce serwisowej warto pamiętać: za mały luz jest zwykle groźniejszy (ryzyko niedomykania po rozgrzaniu), a za duży luz pogarsza kulturę pracy i może przyspieszać zużycie elementów mechanizmu.
