KWALIFIKACJA EKA3 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 4.
Materiały statystyczne należy uporządkować
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Materiały statystyczne porządkuje się tak, aby zachować ich sens informacyjny.
Najczęściej stosuje się układ według rodzaju (np. zestawienia, wykazy, tabele), bo ułatwia porównywanie i szybkie odnajdywanie danych. Kryteria formalne, alfabetyczne lub spis spraw nie muszą odzwierciedlać charakteru statystyki.

Pełne wyjaśnienie:

W archiwistyce porządkowanie ma prowadzić do takiego układu dokumentacji, który odzwierciedla jej charakter i wspiera późniejsze wyszukiwanie informacji. Materiały statystyczne to dokumenty, których treścią są dane liczbowe, zestawienia i wyniki pomiarów/raportowania. Dlatego logicznym i często stosowanym kryterium porządku jest rodzaj materiału (np. tabele, wykazy, zestawienia okresowe, raporty statystyczne). Taki podział pozwala szybko znaleźć właściwy typ opracowania i porównać dane w obrębie tej samej formy.

Odpowiedź "według ich rodzajów" jest poprawna, ponieważ porządkowanie według rodzaju jest kryterium merytoryczno-typologicznym, dobrze dopasowanym do statystyki. Ułatwia także zachowanie spójności w jednostce archiwalnej: użytkownik wie, gdzie szukać konkretnych zestawień i jak porównywać kolejne okresy.

Pozostałe propozycje są mniej trafne w typowym opracowaniu archiwalnym:

  • "zgodnie z formatem" dotyczy cechy fizycznej nośnika. Format może mieć znaczenie dla przechowywania (np. mapy, arkusze), ale sam w sobie nie porządkuje treści statystycznej i utrudnia wyszukiwanie według potrzeb informacyjnych.
  • "zgodnie z alfabetem" jest użyteczne przy kartotekach, indeksach lub listach nazw, ale dla statystyki najczęściej nie jest podstawowym kryterium. Układ alfabetyczny nie grupuje danych według tego, czym one są, tylko według nazwy/hasła, co może rozbijać serie porównywalnych zestawień.
  • "według spisu spraw" jest charakterystyczne dla porządkowania akt w systemie kancelaryjnym (sprawy w teczce), lecz materiały statystyczne często funkcjonują jako zestawienia/raporty, gdzie ważniejszy jest typ dokumentu lub okres sprawozdawczy niż numer sprawy.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli pytanie dotyczy dokumentów o charakterze analitycznym (statystyka, zestawienia), zwykle szukaj odpowiedzi o kryterium treściowym/rodzajowym, a nie czysto formalnym (alfabet, format). To pomaga odróżniać porządkowanie archiwalne od prostego układania "dla wygody przechowywania".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To dokumenty zawierające dane liczbowe i ich opracowania, np. zestawienia, tabele, wykazy czy raporty okresowe. Ich celem jest pokazanie wyników pomiaru, sprawozdawczości lub analiz. W porządkowaniu ważne jest, by układ wspierał porównywanie danych i szybkie odnajdywanie właściwego typu zestawienia.
Najczęściej stosuje się porządek według rodzaju dokumentu (np. tabele, wykazy, raporty) albo według logicznej typologii przyjętej w danym zbiorze. Dzięki temu użytkownik trafia od razu do właściwej formy statystyki. Dodatkowo w obrębie rodzaju można stosować układ chronologiczny.
Alfabet porządkuje po nazwach haseł, a nie po charakterze danych. W materiałach statystycznych kluczowe bywa porównywanie tego samego typu zestawień w czasie lub w ramach jednej kategorii danych. Układ alfabetyczny może rozbić serię porównywalnych dokumentów i utrudnić analizę ciągłości.
Format ma znaczenie głównie dla warunków przechowywania (np. dokumenty wielkoformatowe, mapy, plakaty). Może wpływać na sposób opakowania i miejsce składowania, ale zwykle nie jest najlepszym kryterium układu merytorycznego materiałów statystycznych, bo nie opisuje treści danych.
Układ według spisu spraw jest typowy dla akt spraw w systemie kancelaryjnym, gdy dokumentacja jest prowadzona jako sprawy z numeracją i przebiegiem załatwiania. Dla materiałów statystycznych, które częściej mają formę zestawień/raportów, taki układ bywa mniej funkcjonalny niż układ według rodzaju lub okresu sprawozdawczego.
Kryterium merytoryczne to takie, które wynika z treści i funkcji dokumentów, np. rodzaj materiału, temat, typ sprawozdania, okres, którego dotyczą dane. W materiałach statystycznych "rodzaj" (tabele, wykazy, raporty) zwykle dobrze odzwierciedla sposób korzystania z dokumentów.
Częste są wybory intuicyjne: alfabet (bo "porządkuje wszystko") lub format (bo "łatwiej ułożyć na półce"). Błąd polega na pominięciu celu archiwalnego porządkowania: zachowania sensu informacyjnego i ułatwienia wyszukiwania według treści. Warto zawsze pytać: "po czym użytkownik będzie szukał?"
Podpowiedzią jest słownictwo wskazujące na typ dokumentu (zestawienie, tabela, wykaz, raport, sprawozdanie) oraz na porównywanie danych. Gdy kluczowe jest grupowanie podobnych form statystyki, właściwe bywa kryterium rodzaju. Opcje typu alfabet/format zwykle dotyczą porządku pomocniczego.
Konsekwentne kryterium tworzy przewidywalny układ, co zmniejsza ryzyko błędnego odłożenia dokumentów i przyspiesza odnajdywanie. W materiałach statystycznych konsekwencja jest szczególnie ważna, bo dane często są wykorzystywane porównawczo. Mieszanie kryteriów (raz alfabet, raz format) komplikuje korzystanie z akt.
Ucz się na przykładach: weź zestaw różnych dokumentów i spróbuj ułożyć je według kilku kryteriów, a potem oceń, które najlepiej pomaga w wyszukiwaniu. Powtórz pojęcia: układ rzeczowy, chronologiczny, formalny, typologiczny. Na teście wybieraj kryterium zgodne z treścią i funkcją dokumentów.
info

Statystycznie 57% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Kryteria formalne, alfabetyczne lub spis spraw nie muszą odzwierciedlać charakteru statystyki."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z zakresu podstaw archiwistyki (porządkowanie i klasyfikacja dokumentacji)
  • Materiały dydaktyczne szkoły/kwalifikacji dotyczące opracowania materiałów archiwalnych
  • Przykładowe instrukcje kancelaryjne i archiwalne stosowane w instytucjach (do ćwiczeń z klasyfikacji)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego