Meandry to kręte zakola koryta rzeki powstające i powiększające się w wyniku nierównomiernego działania wody w zakolu. Kluczowy jest mechanizm, w którym w zakręcie rzeki prędkość przepływu i energia nurtu są większe przy zewnętrznym brzegu zakola, a mniejsze przy brzegu wewnętrznym.
Dlatego forma meandru jest przede wszystkim skutkiem erozji bocznej: rzeka podcina zewnętrzny brzeg, a jednocześnie materiał jest transportowany i często odkładany po stronie wewnętrznej, co sprzyja migracji zakola w bok i w dół doliny. Ten układ "erozja na zewnątrz – akumulacja wewnątrz" jest typową cechą dojrzałych zakoli w dolinach rzecznych.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?
- Erozja denna oznacza pogłębianie koryta (działanie w kierunku pionowym). Jest ważna np. przy wcince rzeki lub w warunkach dużej energii spadku, ale sama w sobie nie tłumaczy powstawania krętego przebiegu koryta.
- Erozja czołowa (w rozumieniu "na czole" formy, np. w strefie natarcia pewnych procesów) nie jest typowym opisem mechanizmu tworzenia meandrów w korycie rzecznym; meandry wynikają z pracy brzegów w zakolu.
- Erozja wsteczna dotyczy cofania się progów, krawędzi, źródeł erozji (np. w górnych odcinkach cieków, przy progach i wodospadach). Nie opisuje podstawowego procesu modelującego zakola na odcinkach meandrujących.
W praktyce terenowej rozpoznanie meandra pomaga przewidzieć, gdzie brzeg będzie podcinany (zewnętrzna strona zakola) i gdzie mogą tworzyć się łachy lub odsypy (wewnętrzna strona), co ma znaczenie m.in. w ocenie zagrożeń erozyjnych i w interpretacji osadów aluwialnych.
