KWALIFIKACJA CHM4 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 12.
Na diagramie słupkowym przedstawiono wyniki analizy sitowej surowca w formie proszkowej. W jakiej kolejności zamontowano sita w wytrząsarce, licząc je od naczynia zbierającego?
Ilustracja przedstawia diagram słupkowy, który obrazuje wyniki analizy sitowej surowca w formie proszkowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W analizie sitowej sita montuje się tak, aby nad naczyniem zbierającym znajdowało się sito o najmniejszym oczku, a wyżej kolejno coraz większe.
Dlatego poprawna kolejność "od naczynia zbierającego" to wzrost rozmiaru oczka: 45 µm → 63 µm → 75 µm → 108 µm → 150 µm → 180 µm.

Pełne wyjaśnienie:

W analizie sitowej proszków zestaw sit działa jak kaskada rozdzielająca materiał na frakcje ziarnowe. Kluczowa jest zasada: im mniejsze oczko sita, tym drobniejsze ziarna są w stanie przejść przez to sito. Z tego powodu w wytrząsarce sita układa się tak, aby uzyskać logiczny rozdział: ziarna najdrobniejsze przechodzą najniżej i trafiają do naczynia zbierającego, natomiast ziarna coraz grubsze są zatrzymywane na sitach o coraz większych oczkach umieszczonych wyżej.

Pytanie wymaga podania kolejności montażu licząc od naczynia zbierającego, czyli od dołu zestawu. Poprawna odpowiedź ma więc postać rosnącą: 45 µm, 63 µm, 75 µm, 108 µm, 150 µm, 180 µm. Taki układ sprawia, że materiał najpierw napotyka większe oczka (wyżej), a w miarę przechodzenia w dół jest przesiewany coraz "dokładniej", aż do najmniejszych oczek tuż nad naczyniem.

Odpowiedź w kolejności malejącej (zaczynanie od 180 µm przy naczyniu) jest błędna, bo w takim układzie duża część materiału przeszłaby przez pierwszy element od dołu, a separacja frakcji drobnych byłaby zaburzona. Losowe przestawianie wartości jest również niepoprawne, bo nie odpowiada ani logice działania zestawu, ani standardowej praktyce laboratoryjnej. Wariant z "przeskokiem" rozmiarów (np. umieszczenie 63 µm powyżej 180 µm) łamie zasadę stopniowania i prowadzi do niejednoznacznych, trudnych do interpretacji retencji na sitach.

Wskazówka egzaminacyjna: w pytaniach o montaż sit zawsze znajdź punkt odniesienia (tu: naczynie zbierające) i sprawdź kierunek porządkowania. Gdy liczysz od dołu, niemal zawsze podajesz rosnące rozmiary oczek sit.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Analiza sitowa to metoda rozdziału materiału sypkiego na frakcje o różnych rozmiarach ziaren poprzez przesiewanie przez zestaw sit o określonych oczkach. Stosuje się ją m.in. do kontroli jakości proszków, oceny uziarnienia surowców i weryfikacji zgodności partii z wymaganiami specyfikacji.
Od strony naczynia zbierającego (na dole) montuje się sito o najmniejszym oczku, a wyżej kolejno sita o coraz większych oczkach. Dzięki temu najdrobniejsze cząstki przechodzą najniżej, a grubsze frakcje są zatrzymywane na wyższych sitach.
Najmniejsze oczko na dole zapewnia końcowy "dosiew" drobnych cząstek, które przeszły przez większe sita. Gdyby na dole było sito o dużym oczku, drobne i średnie ziarna mieszałyby się w naczyniu zbierającym, a rozdział frakcji stałby się mniej precyzyjny i trudniejszy do interpretacji.
Należy sprawdzić, jakie frakcje (rozmiary oczek sit) są opisane na osi wykresu oraz jakie wartości (np. udział procentowy masy) mają odpowiadające im słupki. Potem łączysz tę informację z zasadą działania zestawu sit, aby poprawnie wskazać kolejność sit lub udział poszczególnych frakcji.
Najczęstsze pomyłki to: odwrócenie kierunku (podanie kolejności malejącej zamiast rosnącej od naczynia), pominięcie punktu odniesienia z polecenia oraz mechaniczne wybieranie "ładnie wyglądającej" sekwencji. Warto zawsze zapytać siebie: gdzie mają trafić najdrobniejsze cząstki?
Większe oczko oznacza, że przez sito mogą przejść większe ziarna, więc jest ono związane z separacją grubszych frakcji. Drobne frakcje wymagają sit o małych oczkach. Mylenie tej relacji jest jedną z głównych przyczyn błędnych odpowiedzi w zadaniach o sitowaniu.
Wytrząsarkę stosuje się, gdy potrzebujesz powtarzalnych warunków przesiewania, lepszej rozdzielczości frakcji i ograniczenia wpływu operatora. Jest to typowe w laboratoriach kontroli jakości i podczas badań porównawczych partii surowca, gdzie liczy się odtwarzalność wyników.
Wartości w µm (mikrometrach) opisują nominalny rozmiar oczka sita, czyli przybliżoną "granicę", która decyduje, jakie cząstki przejdą dalej. Dla przykładu: sito 45 µm zatrzymuje większość cząstek większych niż około 45 µm, a mniejsze mają szansę przejść do niższych elementów zestawu.
Wystarczy wykonać szybki test: jeśli liczysz od naczynia zbierającego (od dołu), wartości oczek powinny iść rosnąco. Gdy widzisz przestawienia lub kolejność malejącą, to sygnał, że układ nie odpowiada typowej praktyce analizy sitowej i prawdopodobnie jest błędny.
Ćwicz trzy elementy: (1) zasadę układu sit (małe oczko na dole), (2) interpretację wykresów i tabel z udziałami frakcji, (3) słownictwo: frakcja, uziarnienie, przesiew, naczynie zbierające. Pomaga też rozwiązywanie zadań z przykładowymi wynikami i kontrola, czy kierunek liczenia został dobrze zrozumiany.
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • ISO 3310-1:2016, Test sieves — Technical requirements and testing — Part 1: Test sieves of metal wire cloth (wymagania dla sit kontrolnych i oznaczeń oczek)
  • ISO 2591-1:1988, Particle size analysis — Sieve analysis — Part 1: Methods using test sieves (zasady prowadzenia analizy sitowej i interpretacji frakcji)
  • Vogel's Textbook of Quantitative Chemical Analysis, rozdziały dotyczące metod rozdzielania i oznaczania wielkości cząstek (analiza sitowa)

Materiały:

  • Instrukcje laboratoriów/producentów wytrząsarek dotyczące montażu zestawu sit
  • Podręczniki z analizy instrumentalnej i metod rozdzielania cząstek (rozdziały o analizie sitowej)
  • Normy dotyczące sit kontrolnych i procedur przesiewania (seria ISO 3310 oraz ISO 2591)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego