KWALIFIKACJA CHM4 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 26.
Na podstawie danych zawartych w tabeli, wskaż zestaw substancji uporządkowanych według rosnącej temperatury topnienia.
Ilustracja przedstawia tabelę zawierającą dane dotyczące właściwości fizycznych trzech substancji chemicznych: pirydyny,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby ułożyć substancje według rosnącej temperatury topnienia, porównuje się ich wartości (w °C) i ustawia od najniższej do najwyższej. Dla tych związków: etanol ma najniższą (ujemną) temperaturę topnienia, następnie pirydyna, a najwyższą benzen. Stąd poprawna kolejność: etanol → pirydyna → benzen.

Pełne wyjaśnienie:

Temperatura topnienia to temperatura, w której ciało stałe przechodzi w ciecz (dla danego ciśnienia). W analizie chemicznej jest to ważna cecha fizykochemiczna, ponieważ pozwala porównywać substancje z danymi referencyjnymi oraz wstępnie oceniać czystość.

W zadaniu należy wybrać zestaw substancji ułożonych według rosnącej temperatury topnienia, czyli od wartości najmniejszej do największej. Kluczowe jest poprawne traktowanie liczb ujemnych: np. −114 °C jest mniejsze niż −41 °C, a obie wartości są mniejsze niż dodatnie 5 °C.

Dla wskazanych związków wartości referencyjne temperatur topnienia (w przybliżeniu) są następujące:

  • Etanol: ok. −114 °C
  • Pirydyna: ok. −42 °C
  • Benzen: ok. 5,5 °C

Zatem porządek rosnący to: etanol → pirydyna → benzen.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Pirydyna, benzen, etanol – etanol powinien być na początku (ma najniższą temperaturę topnienia), a tu jest na końcu.
  • Benzen, pirydyna, etanol – to w praktyce porządek malejący (od najwyższej do najniższej).
  • Etanol, benzen, pirydyna – zamienia miejscami benzen i pirydynę; benzen ma wyższą temperaturę topnienia niż pirydyna.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zaznacz w głowie "rosnąco = od najmniej do najbardziej" i zwróć uwagę na znak minus przy temperaturach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Temperatura topnienia to temperatura przejścia substancji ze stanu stałego w ciekły (dla danego ciśnienia). W laboratorium analitycznym pomaga identyfikować substancje i oceniać czystość przez porównanie wyniku z wartościami referencyjnymi z tablic/baz.
Najpierw odczytaj temperatury topnienia dla każdej substancji, potem uporządkuj je liczbowo od najmniejszej do największej. Pamiętaj, że liczby ujemne są mniejsze od dodatnich, a np. −114 jest mniejsze niż −42. Dopiero na końcu przypisz kolejność nazwom.
Bo łatwo skupić się na "samej liczbie" i pominąć znak minus. W praktyce −114 °C oznacza temperaturę niższą niż −42 °C. W zadaniach z porządkowaniem to często decyduje o poprawnej kolejności, zwłaszcza dla cieczy zamarzających poniżej 0 °C.
Temperatura topnienia dotyczy przejścia stałe → ciecz, a temperatura wrzenia przejścia ciecz → gaz. To różne zjawiska i zwykle zupełnie inne wartości. Mylenie tych parametrów prowadzi do błędnej kolejności w zadaniach opartych na tabelach właściwości.
W przybliżeniu: etanol ok. −114 °C, pirydyna ok. −42 °C, benzen ok. 5,5 °C (wartości referencyjne zależą od źródła i warunków). Z tego wynika porządek rosnący: etanol → pirydyna → benzen.
Najlepiej korzystać z baz danych właściwości, np. NIST Chemistry WebBook lub PubChem, i zwracać uwagę na: jednostki, warunki (ciśnienie), opis "melting point" oraz ewentualny zakres wartości. W laboratorium porównuj też z kartą charakterystyki i specyfikacją jakościową.
Nie. To zadanie polega na porównaniu wartości liczbowych i ustawieniu ich w kolejności rosnącej. Najważniejsze umiejętności to poprawny odczyt z tabeli oraz właściwe rozumienie porządku liczb (szczególnie z wartościami ujemnymi).
Najczęstsze błędy to: odwrócenie kierunku (malejąco zamiast rosnąco), pominięcie znaku minus, mylenie topnienia z wrzeniem oraz "zgadywanie" po rodzaju związku zamiast sprawdzenia danych. Pomaga szybka kontrola: czy na początku jest najniższa (najbardziej ujemna) wartość.
Gdy identyfikuje się substancje stałe (np. surowce, odczynniki), kontroluje ich czystość lub porównuje próbkę z wzorcem. W praktyce oznaczenie temperatury topnienia bywa elementem kontroli jakości i weryfikacji zgodności materiału z dokumentacją (np. w magazynie odczynników).
Najpierw znajdź substancję o najniższej temperaturze topnienia (często najbardziej ujemnej) — powinna być na początku. Potem sprawdź, czy wartości rosną krok po kroku. Jeśli widzisz, że odpowiedź kończy się substancją o najniższej wartości, to prawie na pewno jest błędna.
info

Około 54% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że aby ułożyć substancje według rosnącej temperatury topnienia, porównuje się ich wartości (w °C) i ustawia od najniższej do najwyższej.

Źródła:

  • NIST Chemistry WebBook: Ethanol (CAS 64-17-5), właściwości fazowe (melting point) — https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C64175 (dostęp 07.02.2026)
  • NIST Chemistry WebBook: Pyridine (CAS 110-86-1), właściwości fazowe (melting point) — https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C110861 (dostęp 07.02.2026)
  • NIST Chemistry WebBook: Benzene (CAS 71-43-2), właściwości fazowe (melting point) — https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C71432 (dostęp 07.02.2026)

Materiały:

  • Tablice fizykochemiczne i bazy danych (np. NIST Chemistry WebBook)
  • Podręczniki z chemii fizycznej/ogólnej: własności fazowe i temperatury przemian
  • Ćwiczenia z interpretacji danych tabelarycznych w analizie chemicznej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego