KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 32.
Na ilustracji przedstawiono schemat doświadczenia pozwalającego na zbadanie właściwości
Ilustracja przedstawia schemat doświadczenia chemicznego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Schemat obejmuje zestaw prób typowych dla białek: m.in. dodatek NaOH i CuSO4 odpowiada reakcji biuretowej (próba na wiązania peptydowe), a inne odczynniki/ogrzewanie służą obserwacji denaturacji i koagulacji. Takie zestawienie bada właściwości białek, a nie cukrów, alkoholi ani tłuszczów.

Pełne wyjaśnienie:

Na schemacie pokazano równoległe próby wykonywane w kilku probówkach z tą samą badaną substancją, do których dodaje się różne odczynniki lub stosuje ogrzewanie. Taki układ jest typowy dla analizy jakościowej, gdy sprawdza się charakterystyczne reakcje i zmiany fizykochemiczne danej grupy związków.

Odpowiedź "białek" jest uzasadniona tym, że w zestawie pojawiają się odczynniki i warunki kojarzone z badaniem białek:

  • "kilka kropli NaOH + CuSO4" – to klasyczny zestaw do reakcji biuretowej, która wykrywa obecność wiązań peptydowych. W praktyce oczekuje się pojawienia charakterystycznego zabarwienia kompleksu jonów miedzi(II) w środowisku zasadowym z ugrupowaniami peptydowymi.
  • Ogrzewanie do podwyższonej temperatury – białka często ulegają wówczas denaturacji i mogą koagulować (zmiana struktury przestrzennej prowadząca do utraty właściwości i wytrącania).
  • Stężony kwas, alkohol, formalina, sole metali ciężkich – to czynniki, które mogą powodować denaturację/koagulację białek lub zmianę ich rozpuszczalności (w praktyce laboratoryjnej wykorzystuje się to m.in. do obserwacji stabilności białek).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne? "cukrów" zwykle nie bada się zestawem obejmującym próbę biuretową; dla cukrów redukujących typowe są inne odczynniki (np. próby utleniająco-redukcyjne). "alkoholi" identyfikuje się innymi reakcjami (np. związanymi z utlenianiem lub reakcją z metalami/halogenkami), a nie kompleksowaniem z CuSO4 w środowisku zasadowym na wiązania peptydowe. "tłuszczów" nie wykrywa się reakcją biuretową; częściej stosuje się próby emulsyjne, barwienia lub reakcje zmydlania.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawiają się różne grupy związków, warto szukać w schemacie jednego "znaku rozpoznawczego". Zestaw NaOH + CuSO4 jest takim znakiem, bo kojarzy się bezpośrednio z próbą na białka (wiązania peptydowe).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Reakcja biuretowa to próba jakościowa wykrywająca wiązania peptydowe, czyli cechę typową dla białek i peptydów. W praktyce wykonuje się ją w środowisku zasadowym z dodatkiem jonów miedzi(II), co daje charakterystyczną zmianę barwy w obecności białka.
Połączenie roztworu zasady (NaOH) i soli miedzi(II) (CuSO4) tworzy warunki do zajścia próby biuretowej. Ta próba reaguje z ugrupowaniami peptydowymi, więc gdy w schemacie widzisz ten zestaw, najczęściej chodzi o badanie białek, a nie cukrów czy tłuszczów.
Denaturacja białek to zmiana ich struktury przestrzennej (bez "rozcinania" łańcucha aminokwasów), która prowadzi do utraty właściwości biologicznych i często do wytrącania/koagulacji. W doświadczeniach wywołują ją m.in. wysoka temperatura, silne kwasy, alkohole i niektóre sole.
Koagulację białek mogą powodować m.in. ogrzewanie, zmiana pH (silny kwas lub zasada), alkohole oraz sole metali ciężkich, które zaburzają oddziaływania stabilizujące strukturę białka. W efekcie roztwór może mętnieć i pojawia się osad.
Tak, cukry (zwłaszcza redukujące) mają własne próby jakościowe, ale zwykle opierają się one na reakcjach utleniania–redukcji i dają inne efekty niż próba biuretowa. Jeśli w schemacie kluczowym odczynnikiem jest NaOH + CuSO4, to typowo kieruje to rozpoznanie w stronę białek.
Ogrzewanie jest prostym sposobem sprawdzenia stabilności białek. Wzrost temperatury może prowadzić do denaturacji i koagulacji, co obserwuje się jako zmętnienie lub osad. Taki efekt jest charakterystyczny dla wielu białek i rzadko stanowi podstawową próbę identyfikacji alkoholi czy tłuszczów.
Traktuj każdą probówkę jako osobną próbę jakościową dla tej samej substancji. Najpierw szukaj odczynników "znaków rozpoznawczych" (np. NaOH + CuSO4), potem sprawdź, czy pozostałe warunki (kwas, alkohol, ogrzewanie) pasują do zjawisk typowych dla tej grupy związków.
Najczęstsze pomyłki to mylenie prób na białka z próbami na cukry (bo też bywają "barwne"), ignorowanie warunku zasadowego w reakcji biuretowej oraz wybieranie odpowiedzi na podstawie jednego odczynnika (np. "etanol") zamiast analizy całego zestawu probówek.
Tak. Formalina jest znanym środkiem utrwalającym materiał biologiczny i może zmieniać właściwości białek (utrwalanie/zmiany struktury), co w analizie ma znaczenie praktyczne. Na egzaminie obecność formaliny w schemacie zwykle jest wskazówką, że badane są reakcje lub przemiany białek.
Ucz się "pakietami": odczynnik → co wykrywa → jak wygląda wynik. Przy białkach zapamiętaj zwłaszcza próbę biuretową oraz czynniki denaturujące (temperatura, kwasy, alkohole, sole metali). Na arkuszu ćwicz rozpoznawanie po schemacie, nie tylko z definicji.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 40% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Takie zestawienie bada właściwości białek, a nie cukrów, alkoholi ani tłuszczów."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Reakcja biuretowa" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Reakcja_biuretowa (dostęp: 2026-04-01)
  • Wikipedia (PL): "Denaturacja" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Denaturacja (dostęp: 2026-04-01)
  • Wikipedia (EN): "Biuret test" – https://en.wikipedia.org/wiki/Biuret_test (accessed 2026-04-01)

Materiały:

  • Podręczniki do chemii/biochemii omawiające reakcje charakterystyczne białek oraz denaturację
  • Skrypty z analizy jakościowej (próby barwne: m.in. biuretowa) używane w szkołach i na kursach laboratoryjnych
  • Instrukcje BHP do pracy z NaOH, CuSO4, H2SO4(stęż.), Pb(NO3)2 oraz z ogrzewaniem prób

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego