KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 21.
Na której ilustracji przedstawiono wiertło do metalu z chwytem stożkowym Morse'a zakończonym płetwą?
Ilustracja przedstawia cztery różne wiertła do metalu, z których jedno jest wiertłem z chwytem stożkowym Morse'a zakończonym
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wiertło do metalu z chwytem stożkowym Morse’a ma stożkową część chwytową, a na jej końcu charakterystyczną płetwę (zabierak/tang), która współpracuje ze szczeliną w gnieździe i ułatwia przeniesienie momentu oraz wybijanie narzędzia. Poprawna jest ilustracja pokazująca te dwie cechy jednocześnie.

Pełne wyjaśnienie:

Rozpoznanie wiertła do metalu z chwytem stożkowym Morse’a opiera się na ocenie części chwytowej, a nie samego ostrza. Wiertła kręte do metalu mogą mieć chwyt walcowy (do uchwytu wiertarskiego) albo stożkowy (bezpośrednio do gniazda wrzeciona lub konika). Chwyt Morse’a ma kształt zwężającego się stożka, który zapewnia samohamowne osadzenie w gnieździe.

Dodatkową cechą wskazaną w pytaniu jest zakończenie stożka płetwą, nazywaną też zabierakiem (ang. tang). To spłaszczony "języczek" na końcu chwytu. W praktyce pełni on dwie ważne role: pomaga w przeniesieniu momentu obrotowego w niektórych rozwiązaniach oraz umożliwia sprawne wybijanie/wyciąganie narzędzia z gniazda przy użyciu klina lub mechanizmu wypychającego.

Dlatego poprawny wybór ilustracji polega na znalezieniu rysunku, na którym jednocześnie widać:

  • stożkowy chwyt (nie walcowy),
  • płetwę/zabierak na samym końcu chwytu.

Odpowiedzi błędne zwykle przedstawiają inne warianty: wiertło z chwytem walcowym (brak stożka), wiertło stożkowe, ale bez widocznej płetwy, albo narzędzie podobne (np. rozwiertak, pogłębiacz), które ma inny kształt części roboczej lub chwytowej. Na egzaminie warto najpierw "odciąć" część roboczą (rowki wiórowe i ostrze) i skupić wzrok na końcówce chwytu – to najszybciej daje pewną identyfikację.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stożek Morse’a to standardowy chwyt stożkowy narzędzi (np. wierteł), który osadza się bezpośrednio w stożkowym gnieździe wrzeciona lub konika. Dzięki zwężającemu się kształtowi narzędzie centrowa się i trzyma przez dopasowanie powierzchni stożkowych.
Płetwa, czyli zabierak (ang. tang), to spłaszczona końcówka chwytu Morse’a. Ułatwia wybijanie narzędzia z gniazda oraz w niektórych rozwiązaniach współpracuje ze szczeliną, pomagając w przeniesieniu momentu i zapobiegając obracaniu się chwytu.
Chwyt walcowy ma stałą średnicę na całej długości części chwytowej i pracuje w uchwycie wiertarskim. Chwyt Morse’a jest wyraźnie stożkowy (zwęża się) i jest przeznaczony do gniazda stożkowego w obrabiarce; często ma też płetwę/zabierak na końcu.
Ponieważ można je szybko i pewnie osadzić bezpośrednio w gnieździe wrzeciona lub w koniku, bez dodatkowych uchwytów. To zwiększa sztywność, zmniejsza bicie i pozwala przenosić większe obciążenia niż typowy uchwyt wiertarski, zwłaszcza przy większych średnicach.
Najpierw spójrz na część chwytową: musi być stożkowa (nie walcowa). Następnie sprawdź sam koniec chwytu: powinna być widoczna płetwa/zabierak jako spłaszczenie lub "języczek". Rowki wiórowe i ostrze są mniej rozstrzygające niż kształt chwytu.
Nie zawsze. W praktyce wiele narzędzi na stożku Morse’a ma zabierak, ale spotyka się także wykonania lub systemy mocowania, gdzie elementy różnią się konstrukcją. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest spełnienie warunku z treści: stożek Morse’a oraz zakończenie płetwą.
Klin (wybijak) stosuje się, gdy narzędzie osadzone na stożku Morse’a "zakleszczyło się" w gnieździe i trzeba je bezpiecznie usunąć. Zabierak/płetwa pomaga w tej operacji, bo umożliwia oparcie narzędzia i przekazanie siły wybijania bez chwytania za część roboczą.
Rowki wiórowe biegną wzdłuż części roboczej wiertła i służą do odprowadzania wiórów. Płetwa (zabierak) jest na końcu chwytu, poza częścią roboczą. Jeśli patrzy się tylko na "skręcony" kształt wiertła, łatwo przeoczyć końcówkę chwytu i wskazać zły rysunek.
Najczęstsze pomyłki to: ocenianie tylko ostrza zamiast chwytu, przeoczenie zabieraka na końcu stożka, mylenie chwytu stożkowego z pogłębiaczem/rozwiertakiem oraz zakładanie, że każde większe wiertło "na pewno" ma Morse’a. Pomaga reguła: najpierw chwyt, potem reszta.
Warto przećwiczyć rozpoznawanie narzędzi po cechach krytycznych: kształt chwytu (walcowy/stożkowy), obecność zabieraka, liczba rowków, rodzaj części roboczej. Dobrym treningiem jest porównywanie zdjęć/katalogów narzędzi i nazywanie elementów budowy bez podpowiedzi.
info

Statystycznie 69% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Poprawna jest ilustracja pokazująca te dwie cechy jednocześnie."

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Stożek Morse’a" — opis stożka narzędziowego i zastosowań: https://pl.wikipedia.org/wiki/Sto%C5%BCek_Morse%E2%80%99a (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL), "Wiertło" — podstawowe typy wierteł i elementy budowy: https://pl.wikipedia.org/wiki/Wiert%C5%82o (dostęp: 2026-03-01)
  • LittleMachineShop.com, "Morse Tapers (MT) – information/overview" — omówienie stożków Morse’a w praktyce warsztatowej: https://littlemachineshop.com/reference/tapers.php (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Katalogi producentów narzędzi skrawających (działy: wiertła, chwyty, stożek Morse’a)
  • Podręczniki do obróbki skrawaniem – część o narzędziach wiertarskich
  • Materiały dydaktyczne BHP i instrukcje stanowiskowe dotyczące montażu narzędzi w obrabiarkach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego