Gęstość optyczna w poligrafii jest wielkością kontrolną używaną do oceny "farbowości" (nasycenia) odbitki i stabilności procesu drukowania. Żeby pomiar był miarodajny, musi być wykonany na jednolitym, powtarzalnym elemencie – takim, który nie zmienia się wraz z treścią projektu graficznego.
Dlatego densytometrię wykonuje się na polach kontrolnych (plamach pełnych, apli) znajdujących się zazwyczaj w pasie kontrolnym na arkuszu. Taka plama ma stały procent pokrycia (najczęściej pełne pokrycie danym kolorem procesowym) oraz odpowiednią wielkość, co zapewnia powtarzalność warunków pomiaru i porównywalność wyników między arkuszami oraz w czasie.
Elementy obrazu, takie jak fotografia, ilustracja rastrowa czy tekst, nie są właściwym miejscem do pomiaru gęstości optycznej, ponieważ:
- zawierają raster i drobne detale, które powodują uśrednianie i wahania odczytu,
- mogą mieć zmienny udział barw (mieszanie CMYK), co utrudnia jednoznaczną interpretację wyniku,
- ich wygląd zależy od projektu, więc nie zapewniają stałego punktu odniesienia do kontroli procesu.
W praktyce drukarskiej odczyty z pola kontrolnego wykorzystuje się do regulacji podawania farby (stref farbowych), porównania arkusza wzorcowego z bieżącym oraz do oceny, czy proces utrzymuje się w ustalonych tolerancjach. To jeden z podstawowych nawyków kontrolnych w druku offsetowym.
