KWALIFIKACJA ELM2 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 8.
Na którym rysunku przedstawiono potencjometr z odczepem?
Ilustracja przedstawia cztery różne typy potencjometrów, które są elementami elektronicznymi używanymi do regulacji napięcia
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Potencjometr z odczepem rozpoznaje się po dodatkowym wyprowadzeniu (tap) oprócz standardowych końców ścieżki oporowej i suwaka. Na rysunku poprawnym widać więc więcej niż trzy punkty przyłączeniowe lub dodatkowe połączenie z części ścieżki. Tę cechę spełnia rysunek wskazany jako "D".

Pełne wyjaśnienie:

Potencjometr jest rezystorem nastawnym, który najczęściej ma trzy wyprowadzenia: dwa końce ścieżki oporowej oraz wyprowadzenie suwaka (ślizgacza). W typowej pracy jako dzielnik napięcia napięcie wyjściowe pobiera się z suwaka względem jednego z końców ścieżki.

Potencjometr z odczepem (z dodatkowym "tapem") ma jednak więcej wyprowadzeń: oprócz standardowych końców i suwaka występuje jeszcze dodatkowy punkt połączony z określonym miejscem ścieżki oporowej. Taki odczep daje stałą proporcję rezystancji dla wybranego fragmentu toru, niezależnie od położenia suwaka (lub w określonej zależności od konstrukcji), co bywa wykorzystywane np. do korekcji charakterystyki regulacji.

Dlatego na rysunku/symbolu należy szukać cechy wyróżniającej: czwartego (lub kolejnego) wyprowadzenia dołączonego do ścieżki oporowej, innego niż suwak. Odpowiedź "D" jest poprawna, bo przedstawia potencjometr z takim dodatkowym odczepem.

Pozostałe rysunki są błędne typowo z następujących powodów:

  • pokazują zwykły potencjometr (tylko końce ścieżki + suwak), czyli bez odczepu,
  • przedstawiają rezystor nastawny (reostat) lub inny wariant oznaczenia, w którym nie ma dodatkowego stałego punktu na ścieżce,
  • zawierają jedynie strzałkę suwaka, co nie jest równoznaczne z posiadaniem odczepu.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw policz liczbę wyprowadzeń elementu, a potem sprawdź, czy dodatkowe wyprowadzenie jest połączone ze ścieżką oporową (odczep), a nie jest tylko oznaczeniem suwaka.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To potencjometr mający dodatkowe wyprowadzenie połączone z określonym punktem ścieżki oporowej (odczepem). Oprócz końców ścieżki i suwaka występuje jeszcze "tap", który daje stałą proporcję rezystancji lub dodatkowy punkt odniesienia w układzie.
Najprościej po liczbie wyprowadzeń: zwykły potencjometr ma 3, a wersja z odczepem ma 4 (lub więcej). Na symbolu widać dodatkową kreskę/wyprowadzenie dołączone do ścieżki oporowej, niezależne od suwaka (strzałki).
Bo odczep jest osobnym punktem elektrycznym na ścieżce oporowej. Umożliwia pobranie sygnału z ustalonego miejsca ścieżki, co pozwala realizować dodatkowe funkcje (np. korekcję charakterystyki regulacji) bez dokładania kolejnych elementów.
Odczep stosuje się tam, gdzie potrzeba dodatkowego punktu na dzielniku rezystancyjnym, np. w niektórych regulatorach głośności i korekcjach (historycznie "loudness"), w układach kompensacji lub w sprzęcie, gdzie wymagany jest dodatkowy poziom sygnału.
Potencjometr zwykle pracuje jako dzielnik napięcia i ma 3 wyprowadzenia (końce ścieżki + suwak). Rezystor nastawny (reostat) często używa się jako rezystora o regulowanej wartości w szeregu i praktycznie wykorzystuje się 2 wyprowadzenia (suwak + jeden koniec ścieżki).
Najczęściej tak (3 standardowe + odczep), ale spotyka się też wersje bardziej rozbudowane, np. wielosekcyjne (podwójne) lub z kilkoma odczepami. Na egzaminie zwykle chodzi o rozpoznanie, że jest więcej niż 3 końcówki dla jednej ścieżki.
Najczęściej myli się odczep z suwakiem: uczniowie widzą strzałkę i uznają, że to "coś dodatkowego". Tymczasem suwak jest standardem. Kluczowe jest zauważenie kolejnego wyprowadzenia do ścieżki, niezależnego od strzałki.
Tak, bo pojawia się dodatkowa para zacisków do pomiaru. Między końcami ścieżki zmierzysz rezystancję znamionową, a między odczepem a końcami ścieżki zmierzysz wartości odpowiadające położeniu odczepu na torze. To ułatwia identyfikację elementu w praktyce.
Gdy układ wymaga dodatkowego stałego punktu napięcia/rezystancji na ścieżce, np. do korekcji lub sprzężenia. Jeśli w dokumentacji serwisowej/na PCB przewidziano element z odczepem, nie da się go wprost zastąpić zwykłym potencjometrem bez zmiany działania układu.
Ćwicz rozpoznawanie symboli na schematach: potencjometr, reostat, przełączniki, kondensatory, diody. Stosuj prostą procedurę: (1) policz wyprowadzenia, (2) sprawdź rolę strzałki (suwak), (3) szukaj dodatkowych punktów jak odczep. To przyspiesza wybór odpowiedzi.
info

Około 56% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Potencjometr z odczepem rozpoznaje się po dodatkowym wyprowadzeniu (tap) oprócz standardowych końców ścieżki oporowej i suwaka."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Potencjometr" — opis i zastosowanie, https://pl.wikipedia.org/wiki/Potencjometr (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (EN): "Potentiometer" — ogólna definicja i budowa, https://en.wikipedia.org/wiki/Potentiometer (dostęp: 2026-03-01)
  • All About Circuits: "Potentiometers" (podstawy i oznaczenia), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-8/potentiometers/ (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik/kompendium z podstaw elektroniki: rezystory, potencjometry i ich symbole
  • Ćwiczenia z czytania schematów: rozpoznawanie elementów i ich odmian
  • Karty katalogowe potencjometrów (sekcja: schemat wyprowadzeń i warianty wykonania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego