KWALIFIKACJA ELM3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 26.
Na którym rysunku przedstawiono przekaźnik czasowy, uniwersalny, umożliwiający realizację opóźnionego włączenia lub opóźnionego wyłączenia?
Ilustracja przedstawia cztery różne przekaźniki czasowe, które są urządzeniami elektrycznymi stosowanymi w automatyce i
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekaźnik czasowy uniwersalny rozpoznaje się po możliwości wyboru funkcji pracy (np. opóźnione załączenie i opóźnione wyłączenie), zwykle realizowanej pokrętłem/przełącznikiem FUNC. Na rysunku A widać moduł z pokrętłem FUNC oraz nastawą zakresu i czasu, typową dla przekaźnika wielofunkcyjnego.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu kluczowe jest słowo "uniwersalny". Przekaźnik czasowy uniwersalny (wielofunkcyjny) to taki, który pozwala wybrać tryb działania, np.:

  • opóźnione załączenie (ON delay) – po podaniu sygnału/zasilania najpierw odmierzany jest czas, a dopiero potem następuje przełączenie styków,
  • opóźnione wyłączenie (OFF delay) – po zaniku sygnału/zasilania styki pozostają w stanie podtrzymanym przez zadany czas, a dopiero po nim wracają do stanu spoczynkowego.

Najczęściej na froncie takiego przekaźnika znajduje się osobny element wyboru funkcji, np. pokrętło lub przełącznik opisany jako FUNC. Dodatkowo występują pokrętła do doboru zakresu czasu oraz nastawy czasu.

Dlaczego odpowiedź A jest poprawna? Na rysunku A widać moduł z trzema pokrętłami, w tym górnym oznaczonym FUNC (wybór funkcji). Taka konstrukcja odpowiada przekaźnikowi czasowemu uniwersalnemu, umożliwiającemu realizację zarówno opóźnionego włączenia, jak i opóźnionego wyłączenia (zależnie od ustawionej funkcji).

Dlaczego B jest niepoprawne? Rysunek B przedstawia urządzenie do kontroli napięcia (progi U1/U2 w woltach), a nie przekaźnik czasowy – nastawy dotyczą wartości napięcia, a nie czasu.

Dlaczego C jest niepoprawne? Rysunek C pokazuje przekaźnik czasowy, ale jednofunkcyjny: ma pokrętła zakresu i nastawy czasu, bez przełącznika wyboru funkcji (brak FUNC). Nie spełnia więc warunku "uniwersalny".

Dlaczego D jest niepoprawne? Rysunek D to czujnik/układ kontroli faz (kolejność, zanik, asymetria), czyli inna klasa aparatury zabezpieczającej, nie służąca do realizacji funkcji czasowych ON/OFF delay.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach są różne moduły DIN, szukaj cechy wyróżniającej z treści pytania. Dla "uniwersalnego" przekaźnika czasowego najczęściej będzie to przełącznik/pokrętło funkcji (FUNC) oraz często piktogramy przebiegów czasowych na obudowie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To przekaźnik czasowy wielofunkcyjny, w którym można wybrać tryb pracy (np. opóźnione załączenie, opóźnione wyłączenie, tryb cykliczny). Zwykle ma przełącznik/pokrętło funkcji (często opisane jako FUNC) oraz osobne nastawy zakresu i wartości czasu.
Najprościej po obecności elementu wyboru funkcji, np. pokrętła lub przełącznika FUNC oraz często piktogramów przebiegów czasowych na obudowie. Jednofunkcyjne czasówki mają zwykle tylko dwie nastawy: zakres i wartość czasu, bez wyboru trybu.
Oznacza, że po pojawieniu się sygnału sterującego lub zasilania przekaźnik nie przełącza styków od razu. Najpierw odmierza ustawiony czas, a dopiero po jego upływie zmienia stan wyjścia. Stosuje się to np. do sekwencji startu urządzeń.
Oznacza, że po zaniku sygnału sterującego (lub po wyzwoleniu) przekaźnik utrzymuje stan wyjścia jeszcze przez zadany czas. Dopiero po upływie tego czasu wyłącza obciążenie. Typowy przykład to wentylator łazienkowy pracujący chwilę po zgaszeniu światła.
Pokrętło FUNC wskazuje możliwość wyboru funkcji czasowej. Skoro pytanie wymaga urządzenia "uniwersalnego" realizującego różne tryby (opóźnione włączenie lub wyłączenie), to właśnie taki wybór funkcji jest cechą rozstrzygającą i odróżnia czasówkę wielofunkcyjną od jednofunkcyjnej.
Nie zawsze, ale bardzo często tak bywa w praktyce egzaminacyjnej i w typowych modułach DIN: dwa pokrętła to zwykle zakres i nastawa czasu, bez wyboru trybu. Aby mieć pewność, trzeba sprawdzić opisy na froncie (np. brak/presencja FUNC) i ewentualne piktogramy funkcji.
Często myli się go z przekaźnikami kontrolnymi i zabezpieczeniowymi, np. kontrolą napięcia (nastawy w [V]) oraz czujnikami zaniku/kolejności faz. Mają podobną obudowę modułową, ale ich pokrętła dotyczą progów napięciowych lub asymetrii, a nie czasu.
Najczęściej są to trzy nastawy: wybór funkcji (np. FUNC), wybór zakresu czasu (sekundy/minuty/godziny lub zakresy liczbowe) oraz płynna nastawa wartości czasu w wybranym zakresie. Czasem są też diody LED sygnalizujące stan wejścia/wyjścia.
Stosuje się go, gdy jeden moduł ma realizować różne funkcje w zależności od potrzeby uruchomienia: opóźnienie startu napędu, podtrzymanie po zaniku sygnału, praca cykliczna (impulsy). Ułatwia to serwis, bo jednym urządzeniem można zastąpić kilka jednofunkcyjnych.
Najczęstszy błąd to wybór "czegokolwiek z pokrętłem" bez sprawdzenia, co jest regulowane. Jeśli pokrętła mają jednostki [V] lub dotyczą faz, to nie jest przekaźnik czasowy. Drugi błąd to pominięcie słowa "uniwersalny" i wybranie czasówki jednofunkcyjnej.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 41% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Przekaźnik czasowy uniwersalny rozpoznaje się po możliwości wyboru funkcji pracy (np. opóźnione załączenie i opóźnione wyłączenie), zwykle realizowanej pokrętłem/przełącznikiem FUNC."

Źródła:

  • F&F: "PCU-510 DUO – instrukcja obsługi / karta katalogowa" (opis funkcji, elementy nastawcze: FUNC, zakres, czas) – dokument producenta
  • F&F: "PCA-512 – instrukcja obsługi / karta katalogowa" (przekaźnik czasowy jednofunkcyjny, brak wyboru funkcji) – dokument producenta
  • F&F: "CP-710 – instrukcja obsługi / karta katalogowa" lub "CKF-317 – instrukcja obsługi / karta katalogowa" (urządzenia kontrolno-zabezpieczeniowe, nie przekaźniki czasowe) – dokument producenta

Materiały:

  • Instrukcje i karty katalogowe przekaźników czasowych (np. modele wielofunkcyjne i jednofunkcyjne)
  • Podstawy automatyki: opisy funkcji czasowych ON delay/OFF delay i przebiegów czasowych
  • Ćwiczenia laboratoryjne z aparaturą modułową na szynę DIN (identyfikacja i uruchomienie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego