Współczynnik załamania światła (refrakcja) jest wielkością optyczną opisującą, jak silnie ośrodek "spowalnia" i odchyla promień świetlny. W praktyce przemysłu chemicznego pomiar tej wielkości wykorzystuje się m.in. do pośredniej oceny składu lub stężenia roztworów, a także do identyfikacji cieczy.
Do takiego pomiaru służy refraktometr. W zadaniach egzaminacyjnych rozpoznaje się go zwykle po cechach typowych dla aparatury optycznej: obecności pryzmatu/układu optycznego, okularu lub pola odczytu oraz miejsca, gdzie nanosi się kroplę próbki (w wersjach ręcznych) albo komory pomiarowej (w wersjach stacjonarnych).
Dlatego poprawna jest odpowiedź wskazująca rysunek przedstawiający właśnie refraktometr, a nie przyrządy mierzące inne wielkości fizyczne. Pozostałe rysunki (jeśli przedstawiają np. sprzęt do ważenia, pomiaru temperatury, gęstości czy lepkości) są błędne, ponieważ te urządzenia nie wyznaczają współczynnika załamania, tylko odpowiednio masę, temperaturę, gęstość lub lepkość. Typową pułapką jest wybór przyrządu "do stężenia" (np. areometru), bo oba mogą służyć ocenie roztworów, ale opierają się na innym zjawisku fizycznym.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy współczynnika załamania, szukaj na ilustracji elementów optycznych (okular, pryzmat, układ soczewek) i miejsca na próbkę – to najszybsza droga do identyfikacji refraktometru.
