W niwelacji wysokość osi celowej (często zapisywana jako HI) to wysokość instrumentu na danym stanowisku odniesiona do przyjętego układu wysokości. Jest to wartość pośrednia, która pozwala następnie wyznaczać rzędne kolejnych punktów obserwowanych z tego samego ustawienia.
Ogólna zasada obliczeń: dla danego stanowiska instrumentu wysokość osi celowej wyznacza się przez dodanie odczytu wstecz do znanej rzędnej punktu, na który wykonano ten odczyt (np. reperu lub punktu o znanej wysokości). Stosuje się schemat: HI = H(punktu) + odczyt wstecz. Następnie rzędne punktów mierzonych "w przód" z tego stanowiska liczy się jako: H(punktu) = HI − odczyt w przód.
W tym zadaniu kluczowe jest poprawne rozpoznanie, które wartości w dzienniku dotyczą stanowiska drugiego oraz który odczyt jest odczytem wstecz przypisanym do tego stanowiska. Dopiero po wykonaniu działania zgodnego z definicją HI otrzymuje się jedną wartość, którą wpisuje się do wskazanej kolumny (kolumna 8).
Dlaczego pozostałe odpowiedzi bywają wybierane błędnie?
- Wyniki zbyt małe lub zbyt duże często pochodzą z użycia niewłaściwego odczytu (np. z innego stanowiska) albo z pomylenia wstecz/przód.
- Częstym źródłem rozbieżności jest wykonanie odejmowania zamiast dodawania przy liczeniu HI.
- Inna pomyłka to przepisanie liczby z dziennika do niewłaściwej rubryki (błąd "o jedną kolumnę").
Na egzaminie warto zawsze wykonać szybki test sensowności: HI powinno być bliskie rzędnej punktu odniesienia powiększonej o odczyt wstecz, a późniejsze rzędne punktów w przód powinny logicznie wynikać z tej HI po odjęciu odczytów w przód.
