Wysokość punktu (pikiety) w niwelacji geometrycznej najczęściej oblicza się metodą wysokości osi celowej (często zapisywanej jako HOC). Logika jest stała:
- Najpierw z punktu o znanej wysokości (np. reperu) i odczytu na łacie w kierunku wstecz wyznacza się wysokość osi celowej: HOC = Hznane + odczyt wstecz.
- Następnie dla punktu mierzonego (tu: pikieta 4) wykorzystuje się odczyt w przód i oblicza jego wysokość: H4 = HOC − odczyt w przód na pikietę 4.
Wynik 201,41 m jest poprawny, jeżeli dokładnie takie wartości odczytów (wstecz i w przód) oraz wysokość punktu nawiązania wynikają z podanego fragmentu dziennika. Kluczowe jest, że w drugim kroku odejmuje się odczyt w przód, bo większy odczyt na łacie oznacza, że punkt jest niżej względem osi celowej.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi bywają wybierane błędnie?
- Wartość 203,11 m może wynikać z pomylenia odczytów (np. potraktowania odczytu w przód jak wstecz) albo z dodania zamiast odjęcia w drugim kroku.
- Wartość 201,59 m jest bliska poprawnej i często wskazuje na błąd przepisywania jednej cyfry z dziennika (np. setne metra) lub pominięcie korekty/zaokrąglenia zgodnie z zapisem odczytu.
- Wartość 204,71 m jest znacznie większa i zwykle oznacza błąd systemowy: zastosowanie nie tego stanowiska, wzięcie danych z innej pikiety albo wykonanie obliczeń bez wyznaczenia HOC (np. niewłaściwe sumowanie przewyższeń).
Wskazówka egzaminacyjna: po obliczeniu sprawdź sens wyniku. Jeśli odczyt w przód na pikietę 4 jest większy niż odczyt wstecz na reper, to wysokość punktu 4 powinna wyjść niższa od wysokości osi celowej. Taka kontrola często pozwala wychwycić błąd znaku.
