KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 31.
Na podstawie informacji zawartych w tabeli określ, jakie stężenie SO2 występuje w powietrzu, jeżeli na danym obszarze stwierdzono występowanie tylko porostów skorupiastych i proszkowych.
Ilustracja przedstawia tabelę dotyczącą skali porostowej według Kiszki i Bielczyka, która jest używana do oceny
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Występowanie wyłącznie porostów skorupiastych i proszkowych oznacza silne zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem siarki. Zgodnie z tabelą bioindykacyjną dla tej grupy porostów przypisuje się przedział stężeń 170–100 µg/m³, wyższy niż dla obszarów z porostami listkowatymi i krzaczkowatymi.

Pełne wyjaśnienie:

W bioindykacji porostowej wykorzystuje się fakt, że różne formy morfologiczne porostów mają odmienną wrażliwość na zanieczyszczenia powietrza, w tym na związki siarki. Gdy na badanym obszarze stwierdza się występowanie tylko porostów skorupiastych i proszkowych, oznacza to, że warunki są na tyle niekorzystne, iż bardziej wrażliwe formy (np. listkowate i krzaczkowate) nie utrzymują się lub zanikają.

Dlatego w tabeli bioindykacyjnej temu zestawowi form porostów przypisuje się relatywnie wysokie stężenia zanieczyszczenia, co prowadzi do wyboru przedziału 170–100 µg/m³. To jest poziom wskazujący na istotną presję zanieczyszczeń, ale jeszcze nie skrajny wariant całkowitego braku porostów.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • 100–70 µg/m³ odpowiadałoby zwykle sytuacji mniej obciążonej, w której częściej mogą pojawiać się także formy bardziej wrażliwe; nie pasuje do warunku "tylko" form odporniejszych.
  • > 170 µg/m³ sugeruje poziom jeszcze wyższy niż przypisany w tabeli dla wskazanego zestawu porostów; taki przedział bywa wiązany z ekstremalnym oddziaływaniem (np. bardzo uboga biota lub brak porostów), a nie z samą obecnością dwóch odpornych typów.
  • < 30 µg/m³ wskazuje na bardzo czyste powietrze; w takim przypadku oczekuje się bogatszej i bardziej wrażliwej bioty porostów, więc jest to sprzeczne z obserwacją ograniczoną do form najbardziej tolerancyjnych.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zwracaj uwagę na słowo "tylko" oraz na to, czy pytanie dotyczy odczytu z tabeli (czyli przypisania przedziału) czy interpretacji ogólnej. Jednostkę zapisuj konsekwentnie jako µg/m³.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To metoda oceny zanieczyszczenia powietrza na podstawie obecności, braku lub składu porostów w terenie. Różne formy porostów mają inną wrażliwość na zanieczyszczenia, więc ich występowanie pozwala wnioskować o presji np. związków siarki.
Porosty pobierają wodę i substancje rozpuszczone głównie z opadów i powietrza, nie mają typowego systemu korzeniowego. Przez to szybciej reagują na zanieczyszczenia (spadek różnorodności, zanik wrażliwych form), co ułatwia biomonitoring.
W wielu ujęciach dydaktycznych za bardziej tolerancyjne uznaje się formy skorupiaste oraz część form proszkowych, które mogą przetrwać tam, gdzie wrażliwsze formy listkowate i krzaczkowate zanikają. Dokładna interpretacja zależy jednak od użytej tabeli/metodyki.
Najpierw identyfikujesz, jakie formy porostów występują na obszarze (np. skorupiaste, proszkowe). Następnie w tabeli bioindykacyjnej wyszukujesz odpowiadający im wiersz/kolumnę i odczytujesz przypisany przedział stężeń w µg/m³.
Oznacza, że nie stwierdzono form bardziej wrażliwych (np. listkowatych, krzaczkowatych). W logice bioindykacji sugeruje to wyższy poziom presji zanieczyszczeń niż na obszarach, gdzie występuje większa różnorodność i wrażliwsze typy porostów.
Najczęściej nie uzyskuje się wartości "dokładnej", tylko przedział z tabeli wskaźnikowej. To narzędzie orientacyjne, zależne od opracowania (tabeli) i warunków lokalnych. Dokładne liczby wymagają pomiarów instrumentalnych w stacjach monitoringu.
Częste błędy to: pominięcie słowa "tylko", pomylenie form morfologicznych porostów, odczyt z niewłaściwej kolumny (inna jednostka lub inny wskaźnik), oraz wybór wartości skrajnej bez sprawdzenia, czy tabela przypisuje ją danej obserwacji.
To zapis skrajny i łatwo go wybrać intuicyjnie, gdy widzi się "silne zanieczyszczenie". Jednak zadanie wymaga dopasowania do konkretnego wiersza tabeli. Jeśli tabela przypisuje obserwacji przedział (np. 170–100 µg/m³), wybór wartości "powyżej" jest niezgodny z odczytem.
Przydaje się w rozpoznaniu terenowym (screening), wstępnym wytypowaniu obszarów problemowych i planowaniu dalszych badań. Jest użyteczny tam, gdzie brakuje gęstej sieci pomiarowej lub potrzeba szybkiej informacji o przestrzennym zróżnicowaniu presji zanieczyszczeń.
Ćwicz rozróżnianie form: skorupiaste, proszkowe, listkowate, krzaczkowate (zdjęcia/atlas). Trenuj zadania "odczyt z tabeli" pod presją czasu: najpierw identyfikacja typu, potem szybkie odnalezienie pola w tabeli i kontrola jednostki µg/m³.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Występowanie wyłącznie porostów skorupiastych i proszkowych oznacza silne zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem siarki."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Bioindykacja" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Bioindykacja (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL): "Porosty" (zastosowania i wrażliwość na zanieczyszczenia) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Porosty (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z bioindykacji/biooceny środowiska (porosty jako wskaźniki jakości powietrza)
  • Materiały dydaktyczne z rozpoznawania porostów (atlas form morfologicznych)
  • Opracowania o wpływie związków siarki na rośliny i porosty

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego