KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 30.
Na podstawie przedstawionego schematu połączeń transformatora trójfazowego określ jego grupę połączeń.
Schemat ideowy połączeń uzwojeń transformatora trójfazowego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na schemacie po stronie pierwotnej i wtórnej uzwojenia mają punkt wspólny wyprowadzony do N, co oznacza połączenie w gwiazdę (Y oraz y). Kropki biegunowości są przy zaciskach liniowych po obu stronach, więc przesunięcie fazowe wynosi , czyli grupa Yy0 (często zapisywana jako YyO).

Pełne wyjaśnienie:

Grupa połączeń transformatora trójfazowego opisuje dwa elementy:

  • sposób połączenia uzwojenia strony wyższej i niższej (litery),
  • przesunięcie fazowe napięć między stronami, zapisane w tzw. zapisie zegarowym (cyfra 0–11, gdzie 1 odpowiada 30°).

W przedstawionym schemacie po stronie pierwotnej trzy uzwojenia mają jeden koniec wspólny połączony w punkt neutralny N, a pozostałe końce są wyprowadzone na zaciski L1, L2, L3. To jednoznacznie wskazuje połączenie w gwiazdę, czyli Y dla strony górnego napięcia.

Analogicznie po stronie wtórnej uzwojenia są połączone w gwiazdę z punktem wspólnym wyprowadzonym na N, a zaciski liniowe są oznaczone jako l1, l2, l3. Daje to y dla strony dolnego napięcia.

O przesunięciu fazowym decydują m.in. kropki biegunowości (oznaczenia początków uzwojeń). Jeżeli kropki są "po tej samej stronie" w sensie odpowiadających sobie zacisków liniowych, to napięcia są zgodne w fazie i przesunięcie wynosi , czyli zapis zegarowy 0. Stąd poprawna grupa to Yy0 (w niektórych zapisach spotyka się literę "O" zamiast cyfry "0", ale znaczenie pozostaje: 0°).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Dd6" wymagałoby połączenia obu uzwojeń w trójkąt (zamknięta pętla bez punktu N) oraz przesunięcia 180° (cyfra 6). Na schemacie wyraźnie widać punkty neutralne N, więc nie jest to trójkąt.
  • "DdO" (Dd0) również zakłada trójkąt–trójkąt. To nie pasuje do obecności punktu wspólnego N na obu stronach.
  • "Yy6" ma poprawne litery (gwiazda–gwiazda), ale błędną cyfrę: 6 oznaczałoby przesunięcie 180°, którego nie potwierdza układ kropek biegunowości.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpoznaj topologię połączeń (gwiazda ma punkt wspólny, trójkąt tworzy pętlę), a dopiero potem ustal cyfrę z kropek biegunowości i zapisu zegarowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Grupa połączeń (vector group) opisuje układ połączeń uzwojeń po stronie pierwotnej i wtórnej (np. Y–y, D–d) oraz przesunięcie fazowe między napięciami stron w notacji zegarowej (0–11). Dzięki temu wiadomo, jak transformator "obraca" fazy.
Gwiazda (Y/y) ma jeden koniec wszystkich trzech uzwojeń połączony w punkt wspólny (często wyprowadzony jako N). Trójkąt (D/d) tworzy zamkniętą pętlę: koniec jednego uzwojenia łączy się z początkiem następnego, bez neutralnego punktu wspólnego.
Duża litera odnosi się do strony wyższego napięcia, a mała do strony niższego napięcia. Przykład: "Yy0" oznacza, że zarówno uzwojenie po stronie górnej, jak i dolnej jest połączone w gwiazdę, ale zapis rozróżnia strony transformatora.
To zapis zegarowy przesunięcia fazowego: każda "godzina" to 30°. 0 oznacza 0° (zgodność faz), a 6 oznacza 180° (przeciwfazowo). Na egzaminie cyfra bywa kluczowa przy ocenie, czy transformatory mogą pracować równolegle.
Kropki wskazują początki uzwojeń (umowną biegunowość). Ułatwiają określenie, czy napięcia na odpowiadających sobie zaciskach będą w fazie, czy przesunięte. Gdy kropki są "zgodne" po obu stronach, łatwiej uzyskać przesunięcie 0°; przy układach przeciwnych może pojawić się 180°.
W praktyce bywa to spotykany błąd typograficzny: litera "O" wygląda jak cyfra "0". W notacji grup połączeń standardowo używa się cyfr 0–11. Jeżeli w odpowiedziach widzisz "O", zwykle należy to interpretować jako , o ile kontekst nie wskazuje inaczej.
Najpierw ustal litery: czy jest punkt wspólny N (gwiazda) lub pętla (trójkąt). Potem porównaj kropki biegunowości po obu stronach i określ przesunięcie w notacji zegarowej (0–11). Na końcu zapisz wynik w formie np. "Yy0".
Przy pracy równoległej transformatory muszą mieć zgodne napięcia i fazy. Różne grupy połączeń oznaczają różne przesunięcia fazowe, co może wywołać prądy wyrównawcze, przeciążenia i błędne rozpływy mocy. Dlatego zgodność grup jest jednym z podstawowych kryteriów doboru.
Najczęściej myli się cyfrę (0 vs 6), bo uczniowie patrzą tylko na litery Y/y i ignorują kropki biegunowości. Drugi błąd to automatyczne kojarzenie "6" z dowolnym "odwróceniem", bez sprawdzenia, czy na schemacie faktycznie jest przeciwne położenie początku uzwojeń.
Tak, gdy uzwojenie jest połączone w gwiazdę i punkt wspólny jest dostępny jako N, można wyprowadzić przewód neutralny. To jest jedna z praktycznych zalet układów gwiazdowych w sieciach, bo pozwala zasilać odbiory jednofazowe oraz realizować pomiary i zabezpieczenia względem N.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Na schemacie po stronie pierwotnej i wtórnej uzwojenia mają punkt wspólny wyprowadzony do N, co oznacza połączenie w gwiazdę (Y oraz y)."

Źródła:

  • Wikipedia: "Transformer vector group" (opis zapisu grup połączeń i notacji zegarowej), https://en.wikipedia.org/wiki/Transformer_vector_group - accessed 2026-02-28
  • Wikipedia (PL): "Transformator" (sekcje o transformatorach trójfazowych i połączeniach uzwojeń), https://pl.wikipedia.org/wiki/Transformator - accessed 2026-02-28
  • Electrical4U: "Vector Group of Transformer" (wyjaśnienie oznaczeń Y/D/Z i notacji zegarowej), https://www.electrical4u.com/vector-group-of-transformer/ - accessed 2026-02-28

Materiały:

  • Podręczniki/rozdziały o transformatorach trójfazowych i grupach połączeń (zapis zegarowy)
  • Karty katalogowe transformatorów (sekcja: vector group / grupa połączeń)
  • Ćwiczenia z odczytu schematów uzwojeń (gwiazda, trójkąt, zygzak) i kropek biegunowości

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego