W zadaniach "na podstawie receptury" kluczowe jest zachowanie proporcji składników mieszanki betonowej. Receptura (zwykle podana w tabeli/na rysunku) określa ilości cementu, piasku i innych składników dla pewnej objętości bazowej mieszanki. Aby wykonać 250 dm3 mieszanki, należy wykonać przeliczenie proporcjonalne.
Metoda postępowania:
- Odczytaj z receptury, dla jakiej objętości podano składniki (np. X dm3 mieszanki) oraz ile wynosi ilość cementu i piasku dla tej objętości.
- Oblicz współczynnik skali: k = 250 / X.
- Pomnóż ilość cementu z receptury przez k, otrzymując wynik w kilogramach.
- Pomnóż objętość piasku z receptury przez k, otrzymując wynik w dm3.
Odpowiedź "Cement – 70 kg, piasek – 105 dm3" jest zgodna z takim przeliczeniem: oba składniki zostały przeskalowane tym samym współczynnikiem, a jednostki zostały zachowane (cement jako masa, piasek jako objętość).
Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe typowo z jednego z poniższych powodów:
- "Cement – 90 kg, piasek – 100 dm3" sugeruje niespójne przeskalowanie składników (inna "skala" dla cementu, inna dla piasku) albo błędny odczyt receptury.
- "Cement – 140 kg, piasek – 200 dm3" odpowiada zwykle przeliczeniu na zbyt dużą objętość (np. podwojenie wyniku) lub pomyleniu objętości docelowej.
- "Cement – 45 kg, piasek – 84 dm3" jest charakterystyczne dla użycia zbyt małego współczynnika skali (np. przeliczenie na mniejszą partię) albo błędu rachunkowego.
Wskazówka egzaminacyjna: po obliczeniu zawsze sprawdź, czy oba składniki wynikają z tego samego współczynnika skali. Jeśli cement i piasek "skalują się" inaczej, wynik jest prawie na pewno błędny.