KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2016 (test 2)

PYTANIE NR 19.
Na podstawie schematu elektrycznego układu sterowania i zamieszczonych danych katalogowych określ liczbę i typ przycisków, które należy zamówić do montażu układu.
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu sterowania oraz fragment danych katalogowych dotyczących przycisków.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ samopodtrzymania realizuje styk pomocniczy przekaźnika K1 równolegle do START, więc przyciski powinny być monostabilne (seria CP1).
START musi mieć styk zwierny NO (kod -10), a STOP styk rozwierny NC (kod -01). Z tabeli kolorów: G = zielony, R = czerwony.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie sterowania z samopodtrzymaniem naciśnięcie START tylko inicjuje zadziałanie przekaźnika/stycznika (tu: K1), a dalsze podtrzymanie obwodu realizuje styk pomocniczy K1 włączony równolegle do przycisku START. Oznacza to, że sam przycisk START nie ma "trzymać" stanu — po puszczeniu ma wrócić do pozycji spoczynkowej.

Dlatego właściwy jest przycisk monostabilny (powrót sprężynowy), czyli seria CP1. Seria CP2 (bistabilna, z zatrzaskiem) byłaby typowym błędem: mechaniczne "zatrzaśnięcie" przycisku nie jest tu potrzebne i nie wynika z logiki samopodtrzymania, która i tak jest zrobiona stykiem K1.

Następnie trzeba dobrać rodzaj styków do funkcji przycisków:

  • START ma na schemacie styk NO (zwierny), czyli zamyka obwód dopiero po naciśnięciu. W oznaczeniu katalogowym odpowiada temu kod -10 (1 styk NO).
  • STOP ma na schemacie styk NC (rozwierny), czyli w spoczynku przewodzi, a po naciśnięciu rozłącza obwód. W oznaczeniu katalogowym odpowiada temu kod -01 (1 styk NC).

Na końcu dobiera się kolor zgodnie z podanymi kodami: G jako zielony (START) i R jako czerwony (STOP). Zestaw spełniający wszystkie warunki (seria CP1 + właściwy styk + właściwy kolor) to: CP1-10G-10 dla START oraz CP1-10R-01 dla STOP.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne:

  • Warianty z CP2 mylą typ przycisku (bistabilny) mimo że podtrzymanie realizuje styk K1.
  • Warianty z zamienionymi kodami -10 i -01 odwracają funkcje NO/NC, co w praktyce daje nielogiczne działanie (START nie uruchamia lub STOP nie rozłącza poprawnie).

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź trzy rzeczy w tej kolejności: funkcja w schemacie (NO/NC), sposób podtrzymania (czy jest styk pomocniczy K1), a dopiero potem oznaczenie katalogowe i kolor.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Układ samopodtrzymania to rozwiązanie, w którym po krótkim naciśnięciu START cewka przekaźnika/stycznika pozostaje zasilona dzięki własnemu stykowi pomocniczemu włączonemu równolegle do START. Dzięki temu operator nie musi trzymać przycisku, a wyłączenie realizuje STOP.
Na schemacie START jest pokazany jako styk zwierny (NO), czyli taki, który w spoczynku jest rozwarty, a po naciśnięciu zamyka obwód. W praktyce oznacza to: naciśnięcie START powoduje przepływ prądu do cewki K1 i uruchomienie układu.
STOP jest pokazany jako styk rozwierny (NC), czyli taki, który w spoczynku przewodzi, a po naciśnięciu rozłącza obwód. To typowe rozwiązanie w obwodach sterowania, bo przerwanie obwodu przez STOP natychmiast odcina zasilanie cewki K1.
W samopodtrzymaniu stan "praca" podtrzymuje styk pomocniczy przekaźnika/stycznika, a nie mechanizm przycisku. Dlatego START i STOP powinny po puszczeniu wracać sprężyną do pozycji spoczynkowej (monostabilne). Przycisk bistabilny z zatrzaskiem może wprowadzać błędną logikę obsługi.
Kod -10 oznacza konfigurację zestyków zawierającą 1 styk zwierny, czyli NO (Normally Open). Taki styk jest wymagany dla START w typowym obwodzie sterowania: w spoczynku nie przewodzi, a po naciśnięciu umożliwia zasilenie cewki przekaźnika.
Kod -01 oznacza konfigurację zestyków zawierającą 1 styk rozwierny, czyli NC (Normally Closed). Taki styk jest wymagany dla STOP: w spoczynku pozwala na pracę układu, a po naciśnięciu przerywa obwód sterowania i wyłącza przekaźnik/stycznik.
Najczęściej myli się: (1) monostabilny z bistabilnym (CP1 vs CP2), (2) NO z NC przy odczycie symboli na schemacie, (3) kody -10 i -01 w katalogu. Błąd w STOP bywa krytyczny, bo może uniemożliwić poprawne rozłączenie obwodu.
Tak, jeśli w zadaniu podano tabelę kodów kolorów, to kolor jest częścią kompletnego oznaczenia katalogowego. Typowo START dobiera się jako zielony, a STOP jako czerwony. Na egzaminie trzeba powiązać funkcję przycisku z kodem koloru (np. G i R) z tabeli.
  1. Odczytaj funkcję: START i STOP.
  2. Sprawdź typ styków na schemacie: NO dla START, NC dla STOP.
  3. Ustal typ przycisku: przy samopodtrzymaniu zwykle monostabilny.
  4. Dopasuj kody katalogowe styków (np. -10, -01) i kolorów.
Przycisk bistabilny (z zatrzaskiem) stosuje się, gdy funkcja ma pozostać w stanie załączonym bez dodatkowego podtrzymania elektrycznego, np. w prostych układach, gdzie "włącz/wyłącz" realizuje sam mechanizm przycisku. W układach z przekaźnikiem i samopodtrzymaniem zwykle wybiera się monostabilne.
info

Około 34% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Z tabeli kolorów: G = zielony, R = czerwony."

Źródła:

  • PN-EN IEC 60947-5-1:2017-02 (lub nowsza) Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa – Część 5-1: Urządzenia i elementy łączeniowe obwodów sterowania
  • IEC 60617 (baza symboli graficznych) – symbole styków NO/NC i elementów sterowania na schematach elektrycznych

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw elektrotechniki: styki NO/NC i schematy sterowania
  • Ćwiczenia z czytania schematów drabinkowych (ladder) i schematów przekaźnikowych
  • Karty katalogowe przycisków sterowniczych (dobór serii, kolorów i zestyków)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego