KWALIFIKACJA MTL4 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 15.
Na podstawie tabeli wskaż wartość naddatków na obróbkę skrawaniem dla odlewu tulei o największym wymiarze gabarytowym 135 mm wykonywanym w klasie ISO 8062-CT11-RMA E.
Ilustracja przedstawia tabelę z wartościami naddatków na obróbkę skrawaniem dla odlewów, co jest istotne w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Prawidłową wartość naddatku na obróbkę skrawaniem wyznacza się przez odczyt z tabeli dla klasy wykonania CT11 (RMA E) oraz dla największego wymiaru gabarytowego odlewu 135 mm. Dla tego zakresu wymiarowego tabela wskazuje naddatek 1,1 mm, a pozostałe wartości dotyczą innych zakresów lub klas.

Pełne wyjaśnienie:

Naddatek na obróbkę skrawaniem to zapas materiału pozostawiony na odlewie po to, aby w kolejnej operacji (np. toczeniu, wytaczaniu, rozwiercaniu) można było usunąć warstwę o gorszej jakości powierzchni i uzyskać wymagany wymiar oraz geometrię. W praktyce naddatek dobiera się nie "na oko", tylko na podstawie tabel technologicznych/normowych, ponieważ zależy on m.in. od klasy dokładności wykonania odlewu oraz od wielkości odlewu.

W tym zadaniu kluczowe są dwa kroki:

  • Ustalenie parametru wejściowego: podany jest największy wymiar gabarytowy odlewu tulei: 135 mm. Oznacza to, że w tabeli należy szukać przedziału obejmującego 135 mm, a nie np. grubości ścianki czy średnicy po obróbce.
  • Odczyt dla właściwej klasy: należy korzystać z wiersza/kolumny przypisanej do klasy CT11 oraz wariantu RMA E (zgodnie z podpisem tabeli w zadaniu). Dopiero przecięcie właściwego zakresu wymiarowego z właściwą klasą daje jednoznaczną wartość naddatku.

Odpowiedź "1,1 mm" jest poprawna, bo odpowiada wskazaniu tabeli dla odlewu o gabarycie 135 mm w zadanej klasie. Pozostałe propozycje są typowymi "pułapkami tabelarycznymi":

  • "0,7 mm" może pasować do mniejszych gabarytów albo do dokładniejszej klasy wykonania, gdzie wymagany naddatek jest mniejszy.
  • "1,4 mm" zwykle odpowiada większemu zakresowi wymiarowemu (większe odlewy wymagają większych naddatków) lub mniej korzystnym warunkom wykonania.
  • "1,5 mm" jest jeszcze wyższe i najczęściej wynika z odczytu z sąsiedniego, wyższego przedziału wymiarowego albo z pomylenia klasy/kolumny.

Wskazówka egzaminacyjna: przy zadaniach "na podstawie tabeli" zawsze najpierw zaznacz w tabeli właściwy przedział wymiaru, a dopiero potem sprawdzaj klasę. To ogranicza ryzyko przesunięcia o jedną kratkę.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Naddatek na obróbkę skrawaniem to dodatkowa warstwa materiału pozostawiona na odlewie, aby po toczeniu/frezowaniu uzyskać wymagany wymiar i jakość. Uwzględnia nierówności powierzchni odlewu i odchyłki wykonania, dlatego dobiera się go z tabel technologicznych.
To największy wymiar zewnętrzny, który opisuje "gabaryt" odlewu (np. długość, średnica zewnętrzna lub wysokość – zależnie od kształtu). Do doboru z tabeli bierze się właśnie tę największą wartość, bo ona najsilniej wpływa na wymagany naddatek.
Naddatki są najczęściej wartościami zalecanymi (tabelarycznymi), zależnymi od klasy wykonania i zakresu wymiarowego. To nie jest prosty wzór matematyczny. Egzamin sprawdza umiejętność pracy z dokumentacją i poprawnego odczytu z tabel, a nie rachunki.
Najczęstsze błędy to: wybranie złego przedziału wymiarowego (np. dla 130 zamiast 135 mm), przesunięcie o kolumnę/wiersz, pomylenie klasy wykonania oraz odczyt wartości dla innego wariantu tabeli. Pomaga zaznaczanie palcem/linijką miejsca przecięcia.
Tak. Im mniej dokładny odlew (większe dopuszczalne odchyłki i zwykle gorsza powierzchnia), tym z reguły potrzebny jest większy naddatek, aby obróbka skrawaniem mogła "usunąć" warstwę nierówności i zapewnić wymagany wymiar końcowy.
Większe naddatki stosuje się m.in. dla większych gabarytów odlewów, niższej dokładności wykonania, trudniejszych warunków formowania/zalewania oraz wtedy, gdy wymagane są precyzyjne powierzchnie po obróbce. Zbyt mały naddatek grozi brakiem "materiału do zebrania".
Zbyt mały naddatek może spowodować, że po obróbce skrawaniem nie da się usunąć wszystkich wad warstwy wierzchniej (np. nierówności, przypaleń, porów) lub nie da się osiągnąć wymiaru, bo odlew będzie "za mały". Skutkiem są braki i reklamacje.
Zbyt duży naddatek zwiększa masę odlewu, zużycie materiału i czas obróbki. Może też wymuszać dodatkowe przejścia skrawania, większe zużycie narzędzi oraz wyższe koszty. Dlatego dąży się do wartości wynikających z tabel i doświadczenia technologicznego.
Naddatek na skurcz dotyczy modelu i kompensuje zmniejszenie wymiarów metalu podczas krzepnięcia i stygnięcia. Naddatek na obróbkę skrawaniem dotyczy odlewu i jest zapasem materiału do późniejszego usunięcia na obrabiarce. To dwa różne cele i etapy.
Ćwicz szybkie znajdowanie przedziału wymiarowego, czytanie nagłówków tabel i wariantów (klasy/odmiany). Zwracaj uwagę na to, co jest argumentem wejściowym: gabaryt, grubość, średnica, długość. Trenuj też kontrolę odczytu, by nie przesuwać się o jedną kratkę.
info

Statystycznie 48% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z technologii odlewnictwa dotyczące naddatków i dokładności odlewów
  • Instrukcje zakładowe/procedury doboru naddatków dla typowych odlewów
  • Przykładowe karty technologiczne odlewów z wyszczególnieniem naddatków na obróbkę

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego