W kątomierzu uniwersalnym z noniuszem odczyt składa się z dwóch kroków: stopni ze skali głównej oraz minut z noniusza.
1) Odczyt stopni (skala główna)
Najpierw lokalizuje się kreskę "0" noniusza. Wartość stopni to liczba stopni na skali głównej, która znajduje się bezpośrednio przed zerem noniusza (nie po nim). Z opisu rysunku wynika, że zero noniusza leży tuż za kreską 61°, więc część stopniowa wynosi 61°.
2) Odczyt minut (noniusz)
Następnie szuka się tej kreski noniusza, która idealnie pokrywa się z jedną z kresek skali głównej. Kreski liczy się od zera noniusza w stronę zgodną z kierunkiem wzrostu skali głównej (tutaj skala główna rośnie od lewej do prawej). W tej sytuacji pokrywa się druga kreska noniusza na prawo od zera.
Jeżeli między 0 a 30 na noniuszu jest 6 działek, to jedna działka odpowiada 5′. Druga działka to zatem 2×5′ = 10′. Cały odczyt wynosi więc 61°10′.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- 60°00′ pomija zarówno prawidłowe stopnie (61°), jak i odczyt minut z noniusza; to typowy wynik "zgrubny", niezgodny z położeniem zera noniusza.
- 60°05′ sugeruje inne położenie zera noniusza (w okolicy 60°) oraz pierwszą działkę noniusza. To częsty błąd wynikający z odczytu stopni z niewłaściwego miejsca skali głównej.
- 61°50′ odpowiadałoby odczytowi minut z przeciwnej strony noniusza (jakby liczyć działki w lewo od zera), czyli niezgodnie z kierunkiem wzrostu skali głównej. To klasyczna pomyłka "złej strony noniusza".
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw sprawdź, w którą stronę rosną liczby na skali głównej, a minuty licz od zera noniusza dokładnie w tym samym kierunku.
