KWALIFIKACJA MEP2 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 9.
Który wymiar grubości wykonanej soczewki jest nieprawidłowy dla wymiaru 2+0,05 mm?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis "2+0,05 mm" najczęściej oznacza tolerancję jednostronną: wymiar nominalny 2,00 mm z dopuszczalnym odchyleniem tylko w górę do 2,05 mm, czyli zakres 2,00–2,05 mm. W takim ujęciu wartość 1,94 mm nie mieści się w dolnej granicy i jest nieprawidłowa.

Pełne wyjaśnienie:

W ocenie poprawności wyniku pomiaru kluczowa jest interpretacja zapisu tolerancji. Zapis "2+0,05 mm" bywa stosowany jako skrót tolerancji jednostronnej dodatniej: wymiar nominalny wynosi 2,00 mm, a dopuszczalne odchylenie występuje tylko "na plus" do 2,05 mm. Oznacza to przedział akceptacji: od 2,00 mm do 2,05 mm (bez zejścia poniżej 2,00 mm).

Jeżeli przyjmiemy takie znaczenie zapisu, to wynik 1,94 mm jest wyraźnie mniejszy od wymiaru nominalnego i znajduje się poza polem tolerancji, więc jest nieprawidłowy. Wyniki 2,03 mm oraz 2,05 mm mieszczą się w przedziale 2,00–2,05 mm, więc są prawidłowe (2,05 mm leży na granicy). Wynik 1,98 mm w tej interpretacji także byłby poniżej 2,00 mm, czyli poza tolerancją, dlatego w praktyce egzaminacyjnej takie pytanie wymaga bardzo jednoznacznego zapisu tolerancji, aby nie sugerować więcej niż jednej odpowiedzi błędnej.

Jak analizować takie zadania na egzaminie:

  • Najpierw ustal, czy tolerancja jest jednostronna czy dwustronna.
  • Wyznacz dolną i górną granicę dopuszczalną.
  • Porównaj każdą podaną wartość z granicami (wartości równe granicom są zwykle dopuszczalne).

Typowe pułapki to automatyczne zakładanie zapisu ± oraz pomijanie faktu, że podano tylko odchyłkę dodatnią.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej jest to tolerancja jednostronna dodatnia: wymiar nominalny 2,00 mm, a dopuszczalne odchylenie tylko w górę do 2,05 mm. W praktyce oznacza to, że wyrób nie powinien mieć mniej niż 2,00 mm, ale może mieć maksymalnie 2,05 mm.
Najpierw traktujesz 2,00 mm jako wartość nominalną. Następnie dodajesz odchyłkę +0,05 mm, aby uzyskać górną granicę 2,05 mm. Jeżeli zapis jest jednostronny, dolna granica pozostaje 2,00 mm. Potem porównujesz pomiar z przedziałem 2,00–2,05 mm.
W metrologii granice tolerancji są zwykle wartościami dopuszczalnymi. Jeżeli górna granica wynosi 2,05 mm, to wynik równy 2,05 mm leży dokładnie na granicy i nadal spełnia wymaganie. Błąd pojawia się dopiero po przekroczeniu granicy, np. 2,06 mm.
Jeśli zapis oznacza tolerancję jednostronną dodatnią, to tak: 1,98 mm jest poniżej dolnej granicy 2,00 mm. Jeśli jednak ktoś błędnie zinterpretuje zapis jako tolerancję dwustronną (np. 2,00 ±0,05), wtedy 1,98 mm byłoby dopuszczalne. Dlatego ważne jest jednoznaczne rozumienie notacji.
Najczęściej myli się tolerancję jednostronną z dwustronną, automatycznie zakładając znak ±. Druga typowa pomyłka to porównywanie wyniku "na oko" z wartością nominalną bez wyznaczenia granic. Trzecia to nieuwzględnienie, że wartości równe granicy tolerancji zwykle są dopuszczalne.
Do kontroli grubości stosuje się m.in. mikrometr (zewnętrzny lub specjalny do elementów cienkich) oraz przyrządy czujnikowe w uchwytach pomiarowych. Kluczowe jest właściwe ustawienie elementu, stała siła docisku (np. grzechotka w mikrometrze) i czyste powierzchnie pomiarowe.
Tolerancja grubości jest krytyczna, gdy soczewka ma współpracować z oprawą, dystansami lub gniazdem montażowym oraz gdy wpływa na położenie ogniskowej w układzie. Nawet niewielkie odchylenia mogą utrudniać montaż lub powodować przesunięcia w osi optycznej całego zespołu.
Ustal dolną i górną granicę tolerancji, a następnie wykonaj proste porównanie: czy wartość jest ≥ dolnej granicy i ≤ górnej granicy. Warto zapisać sobie granice obok, aby nie pomylić się przy kilku odpowiedziach. Na końcu pamiętaj, że granice są zwykle dopuszczalne.
Różne branże i podręczniki mogą stosować skróty zapisu, a uczniowie przenoszą nawyki z innych notacji (np. ±). Bez jednoznacznego wskazania odchyłki dolnej i górnej (np. w formacie +a/−b) można błędnie przyjąć inną interpretację i uznać za błędne albo poprawne niewłaściwe wartości.
Ćwicz na przykładach z rysunku technicznego: wyznaczaj przedziały tolerancji i sprawdzaj, które wyniki mieszczą się w granicach. Powtórz pojęcia: wymiar nominalny, odchyłka górna i dolna, tolerancja jednostronna/dwustronna. Dodatkowo trenuj odczyt mikrometru, bo błędy pomiaru często mylą na egzaminie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Tolerancja (metrologia)" – opis pojęcia tolerancji i odchyłek: https://pl.wikipedia.org/wiki/Tolerancja_(metrologia) (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Wymiarowanie" – informacje o tolerowaniu wymiarów na rysunkach: https://pl.wikipedia.org/wiki/Wymiarowanie (dostęp: 2026-02-27)
  • Engineering ToolBox: "Tolerances" – ogólne omówienie tolerancji wymiarów: https://www.engineeringtoolbox.com/tolerances-d_220.html (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (tolerancje i odchyłki wymiarów)
  • Instrukcje obsługi mikrometrów i czujników zegarowych używanych do kontroli grubości
  • Podręczniki do podstaw rysunku technicznego maszynowego (wymiarowanie i tolerowanie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego