W tego typu zadaniach kluczowe jest przeliczenie receptury metodą proporcji. Receptura podana jest na 1000 g gotowego wyrobu, a celem jest przygotowanie 4 kg ciasta zbijanego.
Najpierw wykonuje się zamianę jednostek: 4 kg = 4000 g. Następnie wyznacza się współczynnik skali:
4000 g / 1000 g = 4
Oznacza to, że każdą ilość składnika z receptury na 1000 g należy pomnożyć przez 4, aby uzyskać zapotrzebowanie na 4000 g gotowego wyrobu. W praktyce produkcyjnej jest to standardowe działanie przy planowaniu partii ciasta.
Poprawna odpowiedź "2 400 g mąki i 80 ml spirytusu" odpowiada właśnie takiemu skalowaniu: wartości mąki i spirytusu z receptury bazowej zostały zwiększone czterokrotnie (z zachowaniem jednostek, bo mąkę liczy się masowo w gramach, a spirytus w mililitrach – zgodnie z zapisem receptury).
Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?
- "2 000 g mąki i 40 ml spirytusu" wygląda jak wynik dla niewłaściwego współczynnika (np. 2× zamiast 4×) albo mieszania danych z innych wariantów receptury.
- "1 800 g mąki i 8 ml spirytusu" sugeruje błąd rzędu wielkości dla spirytusu (np. pomylenie 80 ml z 8 ml) oraz zaniżenie mąki; takie wyniki często biorą się z pominięcia zera lub niepełnego mnożenia.
- "4 000 g mąki i 800 ml spirytusu" wskazuje na mechaniczne przyjęcie, że masa gotowego wyrobu równa się masie samej mąki oraz dodatkowo na drastyczne zawyżenie spirytusu (błąd skali o rząd wielkości).
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw policz współczynnik skali (tu: 4), a dopiero potem przemnażaj składniki. Na końcu sprawdź, czy wynik ma sens technologicznie i czy jednostki są spójne z recepturą.
