W ewidencji materiałów prowadzonej w cenach ewidencyjnych rzeczywiste ceny nabycia mogą różnić się od tych cen. Różnice te ujmuje się na koncie "Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów". Gdy materiały są wydawane do zużycia, część odchyleń powinna zostać przypisana do rozchodu, aby koszt zużycia odzwierciedlał nie tylko cenę ewidencyjną, ale też skorygowaną wartość wynikającą z odchyleń.
Jeżeli z przedstawionych kont wynika, że narzut odchyleń przypadający na zużyte materiały wynosi 800,00 zł, to ekonomiczny sens zapisu jest następujący:
- koszt zużycia rośnie o część odchyleń dotyczącą rozchodu (to jest korekta kosztu materiałów zużytych w okresie),
- konto odchyleń ulega rozliczeniu w tej samej kwocie, bo przenosimy odchylenia z zapasu na koszt okresu.
Dlatego poprawny zapis księgowy ma kierunek: Dt "Zużycie materiałów i energii" oraz Ct "Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów". Taki układ pokazuje, że odchylenia obciążają wynik (koszty), a nie pozostają w całości przy zapasie.
Odpowiedź ze stronami odwrotnymi (Dt odchyleń i Ct zużycia) jest błędna, bo oznaczałaby zmniejszenie kosztu zużycia oraz jednoczesne zwiększenie odchyleń, czyli kierunek przeciwny do rozliczenia odchyleń na rozchód. Warianty z kwotą 1200,00 zł są błędne, ponieważ nie wynikają z odczytu i obliczeń na podstawie przedstawionych zapisów na kontach (np. z narzutu przypadającego na wydanie/zużycie), a w tego typu zadaniu liczy się kwota przypisana do zużytych materiałów, nie dowolna wartość z obrotów czy sald.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal kwotę narzutu przypadającą na rozchód, a dopiero potem sprawdź logikę stron kont: koszt (zużycie) zwykle zwiększa się po Dt, a odchylenia rozliczane na rozchód księguje się po stronie Ct konta odchyleń.
