KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 8.
Na przedstawionym na ilustracji schemacie oscyloskopu literą Z oznaczony jest blok
Ilustracja przedstawia schemat oscyloskopu, który jest używany w kontekście kwalifikacji zawodowej technika elektronika,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Generator podstawy czasu w oscyloskopie wytwarza przebieg piłokształtny sterujący odchylaniem poziomym (oś X), dzięki czemu sygnał jest prezentowany jako funkcja czasu. Pozostałe bloki pełnią inne role: linia opóźniająca opóźnia tor Y, dzielnik napięcia ustala zakres wejścia, a odchylanie jest efektem działania torów X/Y.

Pełne wyjaśnienie:

W schemacie blokowym oscyloskopu generator podstawy czasu jest elementem, który tworzy sygnał sterujący ruchem plamki w poziomie. Najczęściej jest to przebieg o kształcie zbliżonym do piły (narastanie liniowe i szybki powrót), który po odpowiednim wzmocnieniu trafia do toru odchylania poziomego. Dzięki temu kolejne punkty przebiegu badanego sygnału są "rysowane" na ekranie w kolejnych chwilach czasu, a pokrętło TIME/DIV faktycznie zmienia szybkość tego przesuwu.

Odpowiedź "generatora podstawy czasu." pasuje więc do bloku, który jest logicznie powiązany z osią X i sterowaniem odchylaniem poziomym (sweep). To właśnie ten blok odpowiada za to, że na ekranie można odczytać zależność amplitudy od czasu, a nie tylko np. pionowe wychylenie bez przesuwu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "linii opóźniającej." Linia opóźniająca występuje w klasycznych oscyloskopach po to, by sygnał w torze pionowym (Y) dotarł nieco później niż wyzwolenie i start odchylania. Ułatwia to obserwację początku impulsu. Nie jest to jednak źródło przebiegu sterującego osią czasu.
  • "dzielnika napięcia." Dzielnik napięcia jest częścią toru wejściowego (przystosowanie poziomu badanego sygnału, współpraca z sondą, wybór V/DIV). Zmienia amplitudę sygnału wejściowego, ale nie generuje sygnału podstawy czasu.
  • "odchylania." Blok odchylania (płytki/układ odchylania, wzmacniacz odchylania) realizuje fizyczne sterowanie wiązką/wyświetlaczem, ale potrzebuje sygnału sterującego. Tym sygnałem dla osi X jest właśnie wyjście generatora podstawy czasu, więc nie należy mylić "wykonawczego" toru odchylania z blokiem generującym przebieg czasowy.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na schemacie blokowym widzisz element powiązany z wyzwalaniem (trigger) i regulacją TIME/DIV, to bardzo często jest to obszar podstawy czasu i odchylania poziomego, a nie tor wejściowy (V/DIV).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Podstawa czasu to układ, który steruje odchylaniem poziomym (oś X), aby przebieg był rysowany jako funkcja czasu. Zmiana nastawy TIME/DIV zmienia szybkość przesuwu "plamki", co pozwala dopasować widok do okresu sygnału.
Generator podstawy czasu wytwarza sygnał (zwykle piłokształtny) o kontrolowanej częstotliwości i nachyleniu. Ten sygnał po wzmocnieniu trafia do toru odchylania X, zapewniając liniowy przesuw obrazu w poziomie.
Bez sterowanego odchylania poziomego nie ma "osi czasu", więc ekran nie pokazuje kolejnych chwil przebiegu. Zamiast stabilnego wykresu można zobaczyć tylko pionową kreskę, punkt lub chaotyczne rozmycie zależne od wyzwalania i sygnału wejściowego.
Dzielnik napięcia dopasowuje amplitudę badanego sygnału do zakresu wzmacniacza pionowego i przetwornika (w DSO). To on stoi za nastawą V/DIV oraz współpracą z sondami x1/x10, aby nie przesterować wejścia.
Linię opóźniającą stosuje się głównie w klasycznych oscyloskopach analogowych, aby sygnał w torze Y dotarł na odchylanie pionowe minimalnie później niż start odchylania X. Dzięki temu widać początek impulsu po wyzwoleniu.
Generator podstawy czasu jest "źródłem" sygnału sterującego i często łączy się z układem wyzwalania oraz regulacją TIME/DIV. Blok odchylania to tor wykonawczy (wzmacniacz/układ odchylania), do którego ten sygnał dopiero trafia.
W oscyloskopie cyfrowym funkcja podstawy czasu nadal istnieje, ale jest realizowana inaczej: przez zegar próbkowania, bufor pamięci i sposób wyświetlania próbek na osi X. Na schematach blokowych może być opisana jako timebase/clock, nie zawsze jak w analogu.
Najczęściej myli się tor wejściowy (dzielnik, wzmacniacz Y) z blokami związanymi z osią X (podstawa czasu, wyzwalanie). Drugi błąd to utożsamienie "odchylania" z "podstawą czasu", mimo że odchylanie jest skutkiem sterowania, a nie źródłem.
Wyzwalanie decyduje, w którym momencie przebiegu ma rozpocząć się odchylanie poziome, aby obraz był stabilny. Bez poprawnego wyzwalania podstawa czasu "startuje" w losowych chwilach, co powoduje pływanie lub rozmycie obserwowanego sygnału.
Warto nauczyć się funkcji czterech głównych obszarów: tor wejściowy (V/DIV), tor pionowy (Y), podstawa czasu i wyzwalanie (TIME/DIV), oraz tor odchylania/wyświetlania. Ćwicz rozpoznawanie po połączeniach: skąd płynie sygnał i dokąd trafia.
info

Około 41% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Generator podstawy czasu w oscyloskopie wytwarza przebieg piłokształtny sterujący odchylaniem poziomym (oś X), dzięki czemu sygnał jest prezentowany jako funkcja czasu."

Źródła:

  • Tektronix: "The XYZs of Oscilloscopes" (primer), https://download.tek.com/document/03W_8605_3.pdf - accessed 2026-03-01
  • Keysight Technologies: "Oscilloscope Fundamentals" (application note/primer), https://www.keysight.com/us/en/assets/7018-01529/application-notes/5989-8064EN.pdf - accessed 2026-03-01
  • Wikipedia: "Oscyloskop" (opis podstawy czasu i bloków funkcjonalnych), https://pl.wikipedia.org/wiki/Oscyloskop - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Podstawy metrologii elektronicznej – rozdział o oscyloskopach (skrypt/ podręcznik szkolny)
  • Instrukcje/poradniki producentów: "oscilloscope fundamentals/primer" (Tektronix, Keysight)
  • Materiały dydaktyczne z pracowni pomiarów: ćwiczenia z pomiaru okresu, częstotliwości i czasu narastania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego