KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 14.
Na rysunkach przedstawiono schematy czterech transformatorów niskiego napięcia. Które z tych transformatorów mogą być stosowane jako źródła bezpiecznego napięcia SELV lub PELV w warunkach normalnych?
Ilustracja przedstawia schematy czterech transformatorów niskiego napięcia, oznaczonych jako I, II, III i IV.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
SELV/PELV można uzyskać tylko z źródła zapewniającego separację ochronną obwodu wtórnego od sieci oraz brak niepożądanych połączeń z ziemią (SELV) lub dopuszczalne kontrolowane uziemienie (PELV). Dlatego poprawne są jedynie schematy transformatorów spełniających te warunki w pracy normalnej.

Pełne wyjaśnienie:

SELV i PELV to sposoby zasilania obwodów bardzo niskim napięciem, w których podstawowym warunkiem bezpieczeństwa jest to, aby w warunkach normalnych nie pojawiło się na obwodzie wtórnym napięcie sieciowe ani niebezpieczne napięcie względem ziemi. Osiąga się to przez zastosowanie źródła z separacją ochronną (ochronne oddzielenie obwodu wtórnego od pierwotnego i od innych obwodów).

W praktyce oznacza to, że transformator dopuszczony do zasilania SELV/PELV powinien zapewniać:

  • galwaniczne oddzielenie uzwojenia wtórnego od pierwotnego (brak przewodzącego połączenia),
  • izolację i konstrukcję odpowiadającą funkcji bezpieczeństwa (tak, aby uszkodzenia pojedyncze nie powodowały przeniesienia niebezpiecznego napięcia na stronę wtórną),
  • na schemacie: brak połączeń, które znoszą separację (np. mostkowanie strony wtórnej do strony pierwotnej lub do przewodu ochronnego w sposób sprzeczny z wymaganiami).

Różnica między SELV a PELV dotyczy głównie relacji do ziemi: w SELV obwód jest utrzymany jako nieuziemiony (brak celowego połączenia z ziemią), a w PELV dopuszcza się celowe połączenie jednego bieguna z ziemią/PE, o ile nadal zachowana jest separacja ochronna od strony zasilającej.

Dlatego poprawna odpowiedź wskazuje tylko te schematy (I i II), które na rysunku spełniają cechy źródła SELV/PELV w normalnej pracy. Pozostałe konfiguracje (III i IV) muszą zawierać element/połączenie niweczące wymaganą separację albo wprowadzające niedozwolone odniesienie do ziemi w kontekście SELV/PELV, przez co nie mogą być traktowane jako źródło bezpiecznego napięcia w rozumieniu tych układów.

W zadaniach egzaminacyjnych warto zawsze najpierw sprawdzić: (1) czy jest separacja między pierwotnym a wtórnym, (2) czy wtórne nie ma połączeń z obwodami wyższego napięcia, (3) czy ewentualne uziemienie dotyczy PELV i nie narusza oddzielenia ochronnego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
SELV to obwód bardzo niskiego napięcia zasilany z źródła zapewniającego separację ochronną i bez celowego połączenia z ziemią. Stosuje się go tam, gdzie wymaga się podwyższonego bezpieczeństwa porażeniowego, np. w obwodach sterowania, czujnikach i automatyce urządzeń technicznych.
PELV spełnia wymagania separacji ochronnej jak SELV, ale dopuszcza celowe połączenie jednego bieguna obwodu z ziemią/PE. Różnica praktyczna dotyczy sposobu odniesienia do ziemi: SELV jest "pływające", a PELV może być uziemione, jeśli nie narusza oddzielenia ochronnego.
Samo obniżenie napięcia nie wystarcza. Aby mówić o SELV/PELV, źródło musi zapewniać separację ochronną między stroną pierwotną i wtórną oraz nie może mieć połączeń, które przenoszą potencjał sieci na stronę wtórną. Dopiero wtedy obwód wtórny jest bezpieczny w normalnej pracy.
Na schemacie szukaj oznak galwanicznego oddzielenia uzwojeń oraz braku mostków między stroną pierwotną i wtórną. Sprawdź też, czy po stronie wtórnej nie ma połączeń do PE/ziemi, które byłyby niedozwolone dla SELV (dla PELV uziemienie bywa dopuszczalne).
Najczęściej w automatyce i sterowaniu urządzeń gazowych: zasilanie sterowników, czujników, przetworników, elektrozaworów w układach bezpieczeństwa, detekcji gazu oraz w szafkach AKPiA. Niskie napięcie upraszcza spełnienie wymagań ochrony przeciwporażeniowej w pomieszczeniach technicznych.
Nie. PELV może mieć celowe połączenie z ziemią/PE, ale nie jest to zawsze wymagane. Kluczowe jest zachowanie separacji ochronnej od strony zasilającej oraz prawidłowe wykonanie połączeń ochronnych. W zadaniach egzaminacyjnych decyduje to, co pokazuje schemat.
Typowe "dyskwalifikujące" elementy to połączenia znoszące separację (np. przewodzące połączenie między pierwotnym i wtórnym), odniesienie wtórnego do przewodów sieci w sposób niezgodny z ideą SELV/PELV oraz rozwiązania, które mogą przenieść napięcie sieci na stronę wtórną w normalnej pracy.
To sformułowanie ogranicza ocenę do prawidłowej pracy układu, bez rozpatrywania nietypowych uszkodzeń lub stanów awaryjnych, chyba że schemat jednoznacznie je wymusza. W praktyce oznacza to sprawdzenie połączeń i konstrukcji źródła tak, jak ma pracować na co dzień.
Separacja ochronna ogranicza możliwość pojawienia się niebezpiecznego napięcia na obwodach sterowniczych dostępnych dla obsługi. To ważne np. przy pracach serwisowych w kotłowniach i węzłach gazowych, gdzie obsługa ma kontakt z elementami automatyki. Zmniejsza też ryzyko przenoszenia zakłóceń.
Najpierw odfiltruj schematy, które nie mają wyraźnej separacji między stroną pierwotną i wtórną. Potem sprawdź, czy strona wtórna nie jest "połączona" z siecią lub PE w sposób niezgodny z SELV/PELV. Na końcu rozróżnij SELV vs PELV: uziemienie wtórnego może wskazywać na PELV.
info

Statystycznie 67% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że sELV/PELV można uzyskać tylko z źródła zapewniającego separację ochronną obwodu wtórnego od sieci oraz brak niepożądanych połączeń z ziemią (SELV) lub dopuszczalne kontrolowane uziemienie (PELV).

Materiały:

  • Podręczniki do elektrotechniki w zakresie ochrony przeciwporażeniowej i układów sieciowych
  • Materiały szkoleniowe SEP (bez wskazywania konkretnego wydawcy) dotyczące ochrony przeciwporażeniowej
  • Dokumentacje katalogowe transformatorów bezpieczeństwa i zasilaczy (sekcje: izolacja, separacja, zastosowania SELV/PELV)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego