KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 21.
Na rysunku pokazano charakterystykę prądowo-napięciową diody świecącej, której zgodnie z danymi katalogowymi, dopuszczalny prąd przewodzenia IFmax wynosi 20 mA. Jakiej wartości rezystor z szeregu E24 należy włączyć szeregowo z tą diodą, aby przy zasilaniu tego układu napięciem o wartości 12 V przez diodę płynął prąd zbliżony do wartości IFmax?
Ilustracja przedstawia wykres charakterystyki prądowo-napięciowej diody świecącej LED.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rezystor dobiera się z prawa Ohma dla napięcia, które "zostaje" po spadku na LED.
Najpierw z charakterystyki odczytuje się napięcie przewodzenia diody przy prądzie bliskim 20 mA (około 2,6 V). Następnie liczy się R=(12 V−Uf)/0,02 A≈470 Ω i wybiera najbliższą wartość z szeregu E24.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie z diodą LED zasilaną z napięcia stałego rezystor szeregowy pełni rolę ogranicznika prądu. Sama dioda ma nieliniową charakterystykę I-U, więc bez rezystora niewielka zmiana napięcia mogłaby spowodować duży wzrost prądu i uszkodzenie LED.

W treści podano dopuszczalny prąd przewodzenia IFmax=20 mA. Aby uzyskać prąd zbliżony do tej wartości, trzeba dobrać rezystor tak, aby na rezystorze odkładała się różnica pomiędzy napięciem zasilania a napięciem przewodzenia diody.

Krok 1: odczyt z charakterystyki.
Należy z wykresu prądowo-napięciowego LED odczytać napięcie przewodzenia UF odpowiadające prądowi około 20 mA. Z takiego wykresu (dla typowej diody świecącej) otrzymuje się wartość rzędu kilku woltów; w tym zadaniu jest to około 2,6 V.

Krok 2: obliczenie rezystora.
Na rezystorze ma się odłożyć: UR=12 V−UF≈12 V−2,6 V=9,4 V.
Z prawa Ohma: R=UR/I≈9,4 V/0,02 A=470 Ω.

Krok 3: dobór z szeregu E24.
Po obliczeniu wybiera się wartość z szeregu preferencyjnego E24. Wartość 470 Ω jest wartością szeregową, więc pasuje bez dodatkowego zaokrąglania.

Dlaczego pozostałe propozycje są niepoprawne?

  • 120 Ω i 82 Ω są zbyt małe: przy tym samym napięciu różnicy spowodowałyby znacznie większy prąd niż 20 mA, co grozi przegrzaniem i uszkodzeniem diody.
  • 1600 Ω jest zbyt duży: ograniczyłby prąd do kilku miliamperów, przez co LED świeciłaby znacznie słabiej niż przy prądzie bliskim IFmax.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdzaj jednostki (mA → A) oraz to, czy napięcie przewodzenia zostało odczytane z wykresu dla właściwego prądu, a nie "na oko" z innego zakresu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Użyj wzoru R=(Uzas−Uf)/I. Najpierw ustal Uf (z karty katalogowej lub wykresu), potem wybierz prąd pracy (np. 20 mA). Wynik zaokrąglij do najbliższej wartości z szeregu (np. E24) i sprawdź, czy prąd nie przekracza dopuszczalnego.
LED ma nieliniową charakterystykę: po przekroczeniu pewnego napięcia prąd rośnie bardzo szybko. Bez rezystora mała zmiana napięcia zasilania może spowodować duży wzrost prądu, przegrzanie złącza i uszkodzenie diody. Rezystor "przejmuje" część napięcia i stabilizuje prąd.
IFmax to maksymalny dopuszczalny prąd przewodzenia diody w kierunku przewodzenia. Praca ciągła powyżej tej wartości zwiększa ryzyko przegrzania i skraca żywotność LED. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle dobiera się prąd bliski, ale nieprzekraczający IFmax.
Na wykresie znajdź wartość prądu (np. 20 mA) na osi prądu, przejdź do krzywej diody i odczytaj odpowiadające napięcie na osi napięcia. Ważne, by odczytywać Uf dla tego samego prądu, dla którego liczysz rezystor, bo Uf zależy od prądu.
Najczęstsze pomyłki to: nieuwzględnienie spadku napięcia na LED (liczenie R=U/I tylko z 12 V), błąd jednostek (mA zamiast A), odczyt Uf z niewłaściwego punktu wykresu oraz dobranie "ładnej" wartości bez sprawdzenia, jaki prąd faktycznie wyjdzie po zaokrągleniu.
Zwykle tak, bo większy rezystor zmniejsza prąd, a więc ogranicza ryzyko przekroczenia wartości dopuszczalnych. Ma to jednak skutek uboczny: LED świeci słabiej, a w niektórych zastosowaniach może nie spełnić roli sygnalizacji. Na egzaminie dobiera się rezystor tak, by prąd był bliski wymaganemu.
W praktyce stosuje się wartości znormalizowane, bo takie są dostępne jako elementy handlowe. Po obliczeniu teoretycznej wartości rezystancji dobiera się najbliższą wartość z szeregu preferencyjnego (np. E24) i sprawdza, jaki prąd popłynie. To uczy projektowania z uwzględnieniem realnych elementów.
Po wybraniu rezystora policz prąd weryfikacyjnie: I=(Uzas−Uf)/R. Jeśli wynik jest większy niż dopuszczalny, wybierz większą rezystancję. Jeśli prąd jest za mały (LED świeci za słabo), możesz zejść z rezystancją, ale tylko do wartości, która nie przekroczy limitów z danych katalogowych.
Bo rezystor ma "wziąć na siebie" różnicę napięcia między zasilaniem a spadkiem na diodzie. Jeśli nie znasz Uf, nie wiesz, jakie napięcie zostaje na rezystorze, a więc nie obliczysz prądu. W zadaniach Uf bierze się z karty katalogowej lub odczytuje z charakterystyki I-U.
Przećwicz schemat: odczyt Uf → obliczenie R → dobór z szeregu → kontrola prądu. Naucz się szybko zamieniać mA na A i czytać wykresy. Warto też przeanalizować, co się dzieje przy zbyt małym i zbyt dużym rezystorze, bo to często pojawia się w pytaniach.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 41% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Rezystor dobiera się z prawa Ohma dla napięcia, które "zostaje" po spadku na LED.Najpierw z charakterystyki odczytuje się napięcie przewodzenia diody przy prądzie bliskim 20 mA (około 2,6 V)."

Materiały:

  • Podstawy elektroniki: diody półprzewodnikowe i prawo Ohma (podręcznik technikum)
  • Karty katalogowe (datasheet) typowych diod LED 5 mm/0603 i interpretacja wykresów
  • Materiały o szeregach preferencyjnych wartości rezystorów (E12/E24) i tolerancjach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego